Electronic Government حکومەتی ئەلکترۆنی

414 جار خوێندراوەتەوە کات02:53 بەروار25-06-2019
Electronic Government حکومەتی ئەلکترۆنی

 ئەلی شێرخان
ماستەر لە بەرێوەبردن-زانکۆی سالفۆرد

زۆربەی پێناسەکان بۆ حکومەتی  ئەلکترۆنی تەواوکەری یەکترن، هەموویان وای بۆ دەچن حکومەتی ئەلەکترۆنی بەکارهێنان و خستنەگەری  سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی وەکو بەکارهێنانی ئینتەرنێتو و کۆمپیوتەرو سامانی مۆرڤە بۆ بەدیهێنانی ئامنجە ستراتیجیەکان، کاراکردن، رێکخستن،کۆنترۆلکردن،بەرێوەبردن، پێشخستن، ئاسانکردن و سەرکردایەتی کردنی  ئیشوکارەکانی حکومەت لە هەموو رویەکەوە بۆ نمونە ئیش وکارەکانی حکومەت بۆ هاولاتی، حکومەت بۆ ئیش وکار، حکومەت بۆ ئیشکەر، حکومەت بۆ حکومەت و هاولاتی بۆ حکومەت. حکومەتی ئەلکترۆنی بەزۆر شێوە ناودەبرێت وەك ئەلکترۆنیکاڵ گۆڤەرمێنت، حکومەتی ئەنتەرنێت، حکومەتی دیجیتاڵ، حکومەتی ئۆنلاین یان حکومەتی پێکەوە بەستراو ناودەبرێت. واتە بەکارهێنانی سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەڵۆجیا بۆ پێکەوە بەستنی هەموو  دامودەزگاکان و رێکخراوەکانی دەولەت و هەموو ئەو بوار و فاکتەرانەی کە بە راستەوخۆو ناراستەو خۆ لە ناوەو دەرەوە  پەیوەندیان هەیە بە ستراتیجی دەولەتەوە.واتە بەکارهێنانی سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی  بۆ زیاتر رێکخستن و کاراکردنی پێکهاتەکاتە و دامودەزگاکانی حکومەتە بە شێوەیەکی زۆر مۆدێرن و باشتر لە شێوازە کۆنەکان بە پشتن بەستن بە هەبوونی ژێرخانێکی تەکنەلۆجی مۆدێرن و سەرچاوەیەکی مۆریی هۆشیاروزاناو تۆکمە و بەهێز. یۆ دەستەبەرکردنی تێگەیشتنێکی تەواو زۆر گرنگە شیکاری بۆ هەموو لایەناکانی سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی بکرێت.
ستراتیجی سیستەمی زانیاری و سیستەمی تەکنەلۆجی
 (Information system and Information technology, IS/IT)
ئەم دوو چەمکە بەشێکێ سەرەکین لە ستراتیجی رێکخرا و ئیش وکار، گرێدراو تەواوکەری یەکترن زۆر جاروەك یەك بەکاردەهێنرێن. بەلام  جیاوازی هەیە لە نێوانیاندا، سیستەمی زانیاری بریتیە لە پێکهاتەی سامانی مرۆیی، ماشین، پرۆسێس، پرۆگرام و تەکنەلۆجیا.واتە  سیستەمی زانیاری وەك پردێك وایە لە نێوان ستراتیجی ئیشوکاری رێکخراو گەشەوپێشکەوتنی بواری تەکنەلۆجیدا، سیستەمی زانیاری بەکاردەهێنرێت بۆ پالپشتیکردنی ستراتیجی رێکخراو. زانیاری تەکنەلۆجی ئەتوانرێت وەك بەشێکی سیستەمی زانیاری ببینرێت  وەك دەستەبەرکردنی هەموو پێکهاتەکانی تەکنەلۆجیاییە وەکو هاردوێرو، سۆفتوێر و بوارەکانی پەیوەندی کردن بۆ هاریکاری و پشتگیریکردنی سیستەمی زانیاری. بەبێ هەبوونی ژێرخانێکی تەنکنەلۆجی و سیستەمێکی پەیوەندیکردنی بەهێزو سەرچاوەیەکی مرۆیی خاوەن زانیاری و چلاك بۆ چۆنیەتی بەکارهێنانی  و تێکەڵکردنی تەکنەلۆجیای هاوچەرخ  بەهەموو بورارەکانی ژیانی مرۆڤایەتی ئەستەمە بتوانرێت سیستەمێکی زایناری سەرکەوتوو دەستەبەربکرێت، بۆ نمونە ئەگەر هێلی شەمەندەفەر بەراورد بکەین بە ژێرخانی تەکنەلۆجیا و  شەمەندەفەرەیش  بەراوردبکەین بە سیستەمی زانیاری ئەوا دەردەکەوێت بە بێ هەبونی هێلی شەمندەفەر هەبونی شەمندەفەر هیچ باها و سودو کاریگەری نابێت.
سیستەمی زانیاری و تەکنەلۆجی بەشێکی سەرەکی ستراتیجی ئیش وکاری رێکخراون، لە جیهانی هاوچەرخدا لە هەموو سەکتەرە جیاوازەکاندا رێکخراوەکان و پیشەسازییە جیاوازەکان پشت ئەبەستن بە سیستەمی زانیاری و تەکنەلۆجی بۆ راپەراندنی ئیش وکارەکانیان، بەرێوەبردن و هەلسوکەوت کردن لە گەڵ ژینگەی ئیش وکارەکانیاندا لەسەر ئاستی ناوخۆودەروە. تێکەلکردنی ستراتیجی سیستەمی زانیاری بە ستراتیجی ئیش وکاری رێکخراو دامودەزگان هاریکارێکی سەرەکیە بۆ ئەنجامدانی ئیش وکارەکان و پلان بۆ ئێستا و داهاتو. بۆ نمونە  رێکخراوە هاوچەرخەکان لە پێناودڵخۆشکردن و پرکردنەوەی پێویستەیەکانی داواکار (کریار)  سیستەمی زانیاری و تەکنەلۆجی بەکاردەهێنن بۆ پێشکەش کردنی خزمەتگوزارییەکانیان بەشێوەیکی زۆر پرۆفیشناڵ و کاراتر، دڵنیابوون لە وەی کە ئاست وشێوازی خزمەتگوزاریەکان هاوتەریب و تەواوکەری ستراتیژی ئیش وکاری رێکخراون بن. لە پێناو بەردەوام بون، مانەوە و بەدیهێنانی ئامانجەکان لە ژینگەیەکی کێبەرکێی ئیش و کاردا، زۆربەی رێکخراوەکان بەشێوەیکی بەردەوام سیستەمی زانیاری و تەکنەلۆجیاکەیان تازەدەکەنەوە چونکە هەر سیستەمێکی زانیاری سورێکی تایبەتی ژیانی خۆی هەیە بۆ پێشکەشکردنی خزمەت گوزاریەکانی، دوای تەواو بونی سوری ژیانیان ناتوانن خزمەتگوزاری تەواو بەپێی پێویست پێشکەش بکەن.ئەمە وادەرخات هەموو پێکهاتەو بەشەکانی سیستەمی زانیاری سوری تایبەتی ژیانی خۆیان هەیە، واتە سیستەمی زانیاری پرۆسەیەکی  داینەمیکیە و بەردەوام لە گۆراندایە، تەنها دروستکردن و بەکارهێنانی سیستەمە زانیاریکە مەرج نیە بەلکو چۆنیەتی بەڕێوەبردن و پاراستن و گەشەپیکردنی  سیستەمە زانیاریەکە زۆر  گرنگە وە بەشێکی سەرەکی پلانی ئیش و کارەکەیە لە کاتی دارشتنی ستراتیجی سیستەمی زانیاری بۆ هەر رێکخراو دامودەزگایەك، ئەگەر سیستەمە زانیاریە دروستکراوەکە بەشێوەیەکی نوێ تازەگەرای و چاکسازی و پێشخستنی تێدا نەکرێت ئەوا ئەو سیستەمە توانای بەدیهێنانی ئامانجەکانی نابێت و ناتوانرێت سیستەمە زانیاریەکە وەک میکانیزمێکی بەهێز و کارا بەکار بهێنرێت.  
سروشتی سیستەمی زانیاری جیاوازە لە رێکخراویکەوە بۆ  رێکخراوێکی تر،هەر رێکخراوە سیستەمیکی زانیاری تایبەت بۆ خۆی هەیە ئەمەش پەیوەندی  بە ستراتیج و سروشتی ئیش وکارو کەلتورو شێوازی پێکهاتەی رێکخراوەکانەوە هەیە.لە بەر ئەوە سروشتی ئیش وکاری هەر رێکخراوێك پێویستی بە سترایج و تاکتیکێکی جیاوازی  تایبەت بە خۆی دەبێت بۆ دروستکردن و پێشخستن و تاقیکردنەوەی سیستەمی زانیاری، بۆ نمونە دروستکردن و پێشخستنی سیستەمی زانیاری کەرتی پەروەردە جیاوازە لە کەرتی پۆلیس، کەرتی تەندروستی جیاوازە لە کەرتی بازارو ئیش وکار.. مایکل پۆرتەر وەك کەسایەتیەکی دیاری جیهانی لە بواری لێکۆلینەنوەی ستراتجی دەولەتان، پێی وایە ستراتیج ئاراستە و پلانی رێکخراوە بۆ دەمیکی ماوە درێژ بۆ بەدەستهێنانی ئامانجە سەرەکیەکان و سەرکەوتن و پرکردنەوەی پێداویستی داواکراو لە ژینگە بەربەرەکانیەکانی ئیش وکاردا  بەپشت بەستن و بە بەکارهێنانی ئەو سەرچاوانەی کە لەبەردەستدایە، پێی وایە  تەکنەلۆجیا هێزێك و  فاکتەریکی سەرەکیە بۆ پاڵپشتی و بەدەستهێنانی پلان و ئامانجە ستراتیجیەکانی رێکخراو وە وای بۆ دەچێت رێکخراوەکان و دامودەزگاکان دەتوانن ئامانجە ستراتیجیەکانیان بەدیبێهنن و زۆربەی گرفتەکانیان چارەسەربکەن لە ڕیگەی بەشداربپێکردن و بەکارهێنانی تەکنۆلۆجیا شانبەشانی میکانیزمەکانی تر.
  (Curtis & Corbhan, 2008)  بە پێی ڵێکۆلینەوەیەکی هەردوو نوسەر 
چەمکی زانیاری واتە مەبەست لە و داتا ژمارەی و ئاخاوتنانەیە کە بەکاردەهێنرێت بۆ مەبەستێکی دیاریکراو.
پێیان وایە هەموو رێکخراوەکان  ڕۆژانە داتایەکی زۆر وەردەگرن و کۆدەکەنەوە لە زۆر سەرچاوەی جیاوازەوە، زانیاری لەم داتانەوە سەرچاوەی گرتوە، ئەم زانیارانە لە لایەن رێکخراوەکانەوە بکاردەهێنرێت  بۆ ئەوەی بتوانرێت کۆمەێك ئیش وکاری ستراتجی پێ بکرێت وەك بریاردان، پلاندانان، رێکخستن، کۆنترۆلکردن، دەستەبەرکردنی پێشکەوتنی دەمدرێژ، بەرزکردنەوەی ئاستی بەرهەمێنان، دڵنیابوون لە هەبوونی پەیوەندیەکی باش لە نێوان هەموو بەش و لایەنەکاندا و پێشخستنی هەلسوکەوتی رێکخراو. 
 ( Mithas et at., 2011) لێکۆلینەوەیەکی نوێ لە لایەن چەند نوسەرێکەوە کراوە
رونی دەکەنەوە کە زانیاری زۆر گرنگە بۆ بۆ دارشتنی ستراتیج گشتی و ستراتیجی ئاراستەی رێکخراو، بەرێوەبردن و بەدەست هێنانی ئامانجەکان، هەروەها وای بۆ دەچن چۆنیەتی بەرێوەبردنی زانیاری کاریگەری راستەو خۆی هەیە لەسەر هەلسوکەتی رێکخراو وە پەیوەندیەکی پتەو هەیە لە نێو هەموو بەشەکانی بەرێوەبردندا لەسەر ئاستی ناوخۆو دەرەو. 
گرنگی زانیاری بۆ رێکخراو:
١- ئەگاداربوون لە رەوشی ناوخۆو دەرەوە و دارشتنی پلانی ستراتیجی بۆ تێگەیشتن لە چۆنیەتی هەڵسوکەوت لەگەڵ ئە و رەوشەدا
٢- تێگەیشتن لە پێویستی داواکارو ئاراستەی ژینگەی کارکردن.
0- ٣- چاودێریکردن و کۆنترۆل کردن لە پێناو کەمکردنەوەی تێچون و بەرێوەبردنی کات
٤-گۆرینەوەی زانیاری لەگەڵ هەموولایەنانەکان کە پیوەندیان هەیە بە بە رێکخراوە  لەسەر ئاستی ناوخۆوو دەرەوە بۆ تێگەیشتن لە بارودۆخی ئیش و کارو دارشتنی پلانی ستراتیجی و چۆنیەتی هەڵسوکەوتکردن لە گەڵ بارودۆخەکەدا.

ڵە سودو بەها دیارەکانی سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی 

Communication پەیوەندیکرندن
پەیوەندیکردن و نێتۆرکین بە بەشێکیی سەرەکی ناوك و کۆلەکەی ئیش وکارەکانی حکومەت و دامودەزگاو رێکخراوەکان  دادەنرێت بۆ بەدەستهێنانی ئامانجە سەرەکیەکان، لە کەلتوری سیستەم و ژیانی هاوچەرخدا سیستەمی زانیاری و تەکنەلۆجی دەرفەتێك و بواریکی فراوان بۆ رێکخراو وتاکەکان  دەرەخسێنێت بۆ ئەوەی بتوانن پەیوەندیەکی پرۆفیشناڵ و کارا بکەن لسەر ئاستی ناوخۆو دەرەوە. بۆ نمونە بۆ زۆربەی کۆمپانیاکان میکانیزمی ئیمێل کردن وەك پرینسپڵێکی سەرەکی بەکاردەهێنن  بۆ پەیوەندی کردن لە نێوان ئیشکەرانی و کریارو وە ئەو هەموو ئەو لایەنانەی کە پەیوەندیان هەیە بە ئیش وکاری کۆمپانیاکانەوە وە  لە ریگەی ئیمێل سیستەمێکی باوەرپێکراوە زۆربەی ئیش وکارە سەرەکیەکانیان رادەپەرێنن. زۆربەی ڵێکۆلینەوەکان دەریدەخەن کە سیستەمی پەیوەندکردن دڵی رێکخراوەکانە و سیستەمی زانیاری و تەکنەلۆجی یارمەتی دەری سەرەکیە بۆ دروستکردنی ئەم پەیوەندیە وە بوارێکی وادەرەخسێنێت بۆ گواستنەوەی داتای تەواو، لە کاتی خۆیدا، بۆ شوێنی مەبەست بەشێوەیەکی زۆر رێکخراو کاریگەر.  لە جیهانی هاوچەرخدا سیستەمی زانیاری و تەکنەلۆجی لە هەموو سەکتەرەکاندا لە سەر ئاستی  تاك و گروپ و رێکخراوەکان و دەولەت بە میکانیزمی سەرەکی دادەنرێت بۆ پەیوەندی کردن لە گەڵ دەوروبەردا. بۆ نمونە لە سەکتەری پەروەردەدا وە بەتایبەتی لە ئاستی زانکۆکاندا مامۆستاو خوێندکار برێکی زۆر ئیش و کار و بابەتی ئەکادیمی ئالوگۆرپێدەکەن لە رێگەی ئیمێلەوە (ئیمێلی پرۆفیشناڵ). لە زانکۆکانی ئەوروپادا هەرزانکۆیەك سیستەمێکی زانیاری و تەکنەلۆجی تایبەت بە خۆی دروست دەکات و گەشەپێدەکات بۆ دەستەبەرکردنی پەیوەندیەکی بەهێز لە هەموو ئاستەکاندا. حکومەت و رێکخراوەکان لە رێگەی بەکارهێنانی سیستەمی زانیاری و تەکنەلۆجی وە ئەتوانن پەیوەندیەکی چلاك و بەهێزیان هەبێت لەگەڵ ژینگەی ئیش وکاردا چی لە سەر ئاستی ناوخۆ بێت یان دەرەوە. مەبەست لە پەیوەندیە ناوخۆییەکان پەیوەندی کردنە بە هەموو ئەو بەشە جیاوازانەوە کە رێکخراوی لێپێکهاتوە لەسەر ئاستی ناوخۆ، مەبەست لە پوەندیە دەرەکییەکان پەیوەندیکردنە بەو ژینگەی ئیش وکارەوە کە لەدەرەوی ڕیکخراوە وە کاریگەری راستەوخۆی هەیە لەسەر ستراتیج و هەلسوکەوتی رێکخراو.

 Decision making بریاردان
سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی پالپشت و هێزێکی سەرەکیە بۆ رێکخراوەکان بۆ ئەوەی بتوانن بریارێکی ستراتیجی و ژیرانە بدەن، بە بێ هەبونی ئەو سیستەمە زۆر گران دەبێت بۆ رێکخراوان کە بتوانن بریارێکی (Sharon & Barbara, 2012) بە پێی تازەترین ڵێکۆلینەوە کە لەلایەن گونجاو کاریگەرانە بدەن.
کراوە ستراتیجی سیستەمی زانیاری و تەکنەلۆجی پالپشتێکی گرنگە بۆ رێکخراوەکان بۆ دەستەبەرکردنی بریاردانێکی خێرا، ژیرانە، وردو کاریگەرانە بۆ بەرێوەبردنی ئیش وکارەنیان و چارەسەرکردن و کۆنترۆلکردنی کێشەکانیان. رێکخراوەکان لە رێگەی سیستەمی زانیاری و تەکنەلۆجیەوە داتا و زانیاری و زانستێکی زۆر کۆدەکەنەوە، ئەم داتاو زانیاریانە دەتوانرێت لە لایەن کارمەندان و بەرێوبەر و کەسە خاوەن پلەکان و سەرکردەکان لەسەر ئاستی هەموو بەرپرسیاریەتیەك  بەکاربهێنرێت بۆ ئەوەی بریارێکی گونجاو بدرێت لە کات و شوێنی خۆیدا. لە ژینگەی ئیش وکاری هاوچەرخدا پشت بەستن بە سیستەمی زانیاری  و زانیاری تەکنەلۆجی  بۆ بریاردان لە  لایەن رێکخراوەکانەوە بەیەکێك لە کۆلەکە سەرەکیەکانی ستراتیجی ئیش و کاری رێکخراو دادەنرێت. زۆر شێوازی سیستەمی زانیاری کۆمپیوتەری هەیە بۆ راپەراندن و هەلسوراندنی ئیش وکارەکانی رێکخراو بەکاردەهێنرێت وە هەر یەکەیان رۆلێکی تایبەتی خۆی هەیە بۆ بریاردان، بۆ نمونە سیستەمی زانیاری بەرێوەبردن، سیستەمی زانیاری بریاردان و سیستەمی زانیاری دەسەلاتی بالا زۆری تر. هەموو ئەمانە سیستەمێکی کۆمپیوتەرین لە لایەن رێکخراوەکان و خاوەن دەسلاتەکانەوە بەکاردەهێنرێن بۆ بریاردانی ستراتیجی لە ئاست و پلەی جیاوازدا. هەموو ئەم سیستەمە کۆمپیوتەریانە پێویستیان بە داتا و زانیاری پێویست و تەواو هەیە بۆ ئەوەی بتوانرێت وا بەکاربهێنرێت و بریارێکی ستراتیجی راست و ژیرانە بدرێت چی لەسەر ئاستی ناوخۆ یان دەرەوە بێت. واتە چۆنیەتی و چەندێتی بریاردان پشت بەستە بە جۆریەتی و چۆنیەتی ئەو داتاو زانیاریانە کە بێش وەخت خراوەتە نا سیستەمە زیانیاری و کۆمپیوتەریەکەوە. 
Strategic management and planning بەرێوەبردنی ستراتیجی و پلاندانان
لە سەر ئاستی بەرێوەبردن سیستەمی زانیاری و تەکنەلۆجی ئاسانکاری و هاریکاری رێکخراو دەکات بۆ ئەوەی تێبگەن داتا و زانیاری چۆن ڕێك دەخرێت،هەڵدەگیرێت، بەکاردەهێنرێت بۆ راپەراندنی ئیش وکارەکانی رێکخراو و بەدەستهێنانی بەهایەکی ستراتیجی لە و داتا و زانیاریانەی کە هەیەتی. کۆمپیتەر لە لە سالانی ١٩٥١وە بەکاردەهێنرێت لە بەرێوەبردنی ئیش وکارو چلاکیە رۆژانەیی یەکانی رێکخراودا. سیستەمی زانیاری بەرێوەبردن
Management information system (MIS)
  زانیاری و بوارێکی زۆر دەداتە تاکەکان لە هەموو بوارەکانی بەرپرسیارێتی دا بۆ بەرێوەبردنی رێکخراوەکان بەشێوەیەکی زۆرر پرۆفیشناڵ و کاریگەر. ڵێکۆلینەوەکان رونی دەکەنەوە کە تاکەکان لە هەموو ئاستەکانی بەرێوبردندا   MIS
بەکاردەهێنن بۆ شیکردنەوە، پلانی بەرێوبردنی ستراتیجی، هەڵسەنگان، پشتگیری ئامانجە ستراتیجیەکانی رێکخراو،تاقیکردنەوە و چۆنیەتی هەڵسوکەوتکردن لەگەل ژینگەی ئیس وکاردا. ڕێکخراوەکان دەتوانن بارودۆخ و پێگەو جێگەورێگەی بەرێوبردنی ستراتیجی خۆیان بەهێزبکەن لەسەر ئاستی راپەراندنی ئیش وکارەاکان، زانیاری، پلانی ستراتیجی و بەرێوەبردن بەشێوەیەکی گشتی لە رێگەی تێکەلکردنی سیستەمی زانیاری و تەکنەلۆجی بە ستراتیجی ئیش کارەکانیان. بۆ نمونە زۆربەی رێکخراوەکان هەر وەکو زانکۆکان بەشێکی تایبەتی سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجیان هەیە بۆ بەرێوبردنی ئیش وکارەکانی زانکۆ لەهەموو ئاستەکاندا وەکو پرۆسەی بەرێوبردن بەگشتی، بەرێوبردنی دارای،  بەرێوبردنی سامانی مرۆیی، چۆنیەتی بەرێوەبردنی پێشکەوتن و بەرهەمهێنان. زانکۆی ولاتە  پێشکەوتوەکان  سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجیا  وەك سەرچاوەیەکی هێز بەکاردەهێنن بۆ بەرێوەبردنی ئیش وکارەکانیان لەسەر ئاستی تاك، گروپ، بەشە جیاوازەکانی زانکۆ و بە گشتی  لەسەر ئاستی ناوخۆی ولات و جیهان. نوسەران پێیان وایە سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی وەك سەرچاوەیەك بۆ بەرێوەبردن دەورو رۆڵێکی ستراتیجی ئەدات بە ڵێپرسراو بەرێوبەرەکان بۆ یەکخستن و ئاراستەکردنی رێکخراو بەرەو رێگایەکی 
دیاریکراو. بە پێی ڵێکۆلینەوەیەك کە لەلایەن هەرردوو نوسەر   
(Laudon & Laudon, 2010)
ئیش وکار و چالاکی ئەنجام نادرێت بەبێ هەبونی سیستەمێکی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی، نەبونی سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی  مانای نەبونی ئیش وکارە .هەر رێکخراوێک ستایل و  هەر رێکخراوێك کەلتورێک و ستراتیج و رێگەیەکی تایبەت بە خۆی هەیە بۆ راپەراندن و بەرێوەبردنی ئیشوکارەکانی، لەبەر ئەوە هەموو رێکخراوێك دەتوانێت سیستەمێکی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی وا دروست بکات و گەشە پێبکات  کە بگونجێت لە گەڵ ئاست و توانای رێکخراو وە یارمەتی دەربێت بۆ پرکردنەوەی پێویستی و داواکارییەکان. واتە رێکخراوەکان دەبێت سیستەمێکی زانیاری و تەکنەلۆجی وەها دروست  و گەشە پێ بکەن کە تەواوکەر و پاڵپشتی ستراتیجی کاری ریکخراوەکان و ئامانجەکانیان بێت. ڕێکخراوەکان لە هەموو سەکتەرەکاندا وەکو تەندروستی، ئابوری،پەروەردە، تەلەفونات، گواستنەوەو گەیاندن و هەموو رێکخراوەکانی تری حکومەتدا سیستەمی زانیاری وتەکنەلۆجی بەکاردەهێنن بۆ بەدەستهێنانی پلانە ستراتیجیەکان و دەستەبەرکردنی بەرێوەبردنێکی هاوچەرخ و چاودێریکرنی ستراتیجی ئیش وکارەکان. لە پێناو بەدەستهێنانی بەرێوەبردنێکی ستراتیج و پلانێکی دەمدرێژو سەرکەوتو بۆ ئێستاو داهاتوو ڵێکۆلەرەوەکان و پلاندانەرانی ئەم بوارە پێویستە رەچاوی کۆمەڵێك وردەکاری گرنگ بکەن وەك:
١-ستراتیجی دڵنیابوون، مەبەست ئەوەیە ئێمە لە چی بارودۆخێکی ئیش وکارداین وە ئامانج و مەبەستە ستراتیجیەکانمان چین.
٢-ستراتیجی ئیش وکار، مەبەست ئەوەیە بازاری کارکردن پێویستی بە چی جۆرە بەرهەم و خزمەت گوزارییەکە، وە مەبەستە سەرەکیەکە چیە ئێمە پێویستە هەنگاوی بۆ بنێین.
٣-ستراتیجی سیستەمی زانیاری، مەبەست ئەوەیە چی سیستەمێکی زانیاری پێویستی رێکخراوەکان پردەکاتەوە.
٤-ستراتیجی زانیاری تەکنەلۆجی، مەبەست ئەوەیە چی زانیاریەکی تەکنەلۆجیمان پێویستە وە چۆن بە بەرێوەی بەرین.

ڕێکخراوەکان سیستەمی زانیاری و داتابەیسی تایبەت و جیاواز دروست دەکەن و گەشە پێدەدەن بۆ هەر بوارێکی ئیش وکاری رێکخراوەکە ئەمەش  بەپێی پێویستی و تایبەتمەندی بوارەکە دەگۆرێت بۆ نمونە بەشی دارای، بازارکردن، سامانی مرۆیی، بەرێوەبردن و هەموو بەشەکانی تر. بۆ نمونە سیستەمی زانیاری بازارکردن زانیاری پێشکەش دەکات دەربارەی چلاکی ئیش وکارەکانی رێکخراو و پێکهاتەکانی بازار وەکو بەرهەم، نرخ، شوێن، خزمەتگوزاری، پەیوەندیکردن و دابەشکردن، میتۆدەکانی فرۆشتن و چۆنیەتی پێکەوەبەستنی هەموو پێکهاتەکەنی بازارو وە هەموو ئەو لایەنانەی بەراستەوخۆو نارستەوخۆ، لە دەرەوەو ناوەوە پەیوەندیان بە هەڵسوکەتی چلاکیەکانی رێکخراوە هەیە. سیستەمی زانیاری بۆ سامانی مرۆیی، زانیاری دەربارەی سامانی مرۆیی ریکخراوەکان پێشکەش دەکات، ئەمە یارمەتی کەسانی بەرپرس و بەرێوبەرەکان دەدات بۆ پلاندانانی سامانی مرۆیی، وەرگرتنی کەسانی نوێ، پێدانی خزمەتگوزاریە دارییەکان، بەرێوەبردنی هێزی کارو هەموو ئەو ئیش وکارانەی کە پەیوەندیان هەیە بە سامانی مرۆییەوە. 
هاوپەیمانی پێکردنی  ستراتیجی  سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی لەگەڵ ستراتیجی رێکخراودا
ئامانجی  ستراتیجی پلانی سیستەمی زانیاری هاوپەیمانی پێکردنی سیستەم زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجیە لەگەڵ ستراتیجی ئیش وکاردا، لە رێگەی ئەم هاوپیمانی پێکردنەوە ڕێکخراوەکان  دەتوانن لە کێبەرکێکاندا سەرکەوتوو بن،  توندوتۆلی و کاریگەریان زیاتر بێت وە پرۆژەیەکی ئیش وکاری باشتری سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجیان هەبێت و گەشەی پێبدەن. هەر وەك باسمان کرد لە ژینگەی ئیش وکارە هاوچەرخەکاندا رێکخراوەکان ستراتیجی سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی هاوپەیمانی پێدەکەن لە گەڵ ستراتیجی ئیش وکارەکانیاندا لە پێناوبەرزکردنەوەی ئاستی بەرهەم هێنانی رێکخراوەکان، پاراستنی پێگەی تواناو هێزیان و  جێگیری گەشەیان بۆ ماوەیەکی دەمدرێژ. زۆربەی ڵێکۆلەرەوەکان کۆکن لەسەر ئەوەی کە هاوپەیمانی پێکردنی ستراتیجی سیتەمی زانیاری لە باشترین رێگاکانە بۆ پێشختن و پاراستنی سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆیجی بۆ بەهێزکردنی پرۆسەی ئیش وکارەکان. تەماشای شێوەی ١ بکە.

شیوەی ١- پەیوەندی نێوان ستراتیجی ئیش وکارو ستراتیجی سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی

ئامانجی سەرەکی لە پرۆسەی هاوپەیمانی پێکردنی سیستەمی زانیاریەکە  هاریکاری و پالپشتیکردنی رێکخراوەکانە بۆ بەدیهێنانی ئامانجە ستراتیجیەکانیان و کارکردنیان بە شێوەیەکی پرۆفیشناڵ بەپێی ئاستی ئەو تواناو سەرچاوانەی کە هەیانە.  رێکخراوەکان لە ڕێگەی هاوپەیمانی پێکردنی پلانی سیستەمی زانیاری و پلانی ئیش وکارەوە ئەتوانن داتاو زانیاری و زانستەکانیان بەکاربێنن بۆ بەهێزکردنی خۆیان و بەکارهێنانی هەموو فرسەتەکان بۆ پێشکەوتن. ڕێژەیەکی زۆر ڵێکۆلینەوەو خوێندەنەوە لەم بوارەدا کراوە و دەیسەلمێنێت  رێکخراوەکان ناتوانن کێبەرکێ کەرو سەرکەوتووبن گەر هاوپەیمانی پێکردن نەبێت لە نێوان ستراتیجی ئیش و کارو ستراتیجی سیستەمی زانیاریەکانیناندا.بەشێوەیەکی گشتی پرۆسە و مۆدۆلی  هاوپەیمانی پێکردنی سیستەمی زانیاری لە ئامانج و مەبەستی ئیش وکارەکانی ڕێکخراوەوە سەرچاوەی گرتوە.   زۆر جۆری مۆدۆلی هاوپەیمانی پێکردن هەیە بەلام ئەو مۆدۆلەی کە لەلایەن هەردو ڵێکۆلەرەوە (هندرسۆن و ڤینکاترمان، ١٩٩٩)  پێشخراوە بە باشترین و فراوانترین جۆری مۆدۆلی هاوپەیمانی پێکردنی سیستەمی زانیاری لەگەڵ ستراتیجی ئیش وکاری رێکخراودا دادەنرێت، تەماشای شێوەی  بکە  ٢،  ئەم مۆدۆلە گوزارشت لە پێکهاتەی ستراتیجی ئیش وکارو ستراتیجی زانیاری تەکنەلۆجی دەکات. ئەم مۆدۆلە قولایی و ئاراستەی هەمە چەشنەی ناوخۆیی و دەرەکی هەیە وە پیشانی دەدات چۆن بەشوەیەکی کرداری پرۆسەی هاوپەیمانی پێکردن دروست بکرێت. 

  شێوەی ٢- مۆدۆڵێکی ستراتیجی هاوپەیمانی پێکردن


سەرکەوتن و سەرنەکەوتنی و بهێزی بەهێزی پرۆسەی هاوپەیمانی پێکردنەکە پشت ئەبەستێت بە سروشتی ستراتیجی  سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنلۆجی و ستراتیجی ئیش وکار و کەلتورو بیرکردنەوەی رێکخراو. زۆر جار رێکخراوەکان سیستەمی زانیاری دروست دەکەن و گەشەپێدەکەن بەلام هاوپەیمانی پێکردنەکە  یارمەتی دەرو پرکەرەوەی پێویستیەکانی ئامانجە ستراتیجیەکانی رێکخراو نابێت، مایکل پۆرتەر وەک کەسایەتیەکی جیهانی دیاری بواری لێکۆلینەوەی ستراتیجی پێی وایە لە پێناو تێگەیشتن کە چۆن سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی یارمەتی ئیش وکارو چلاکیەکانی رێکخراو بدات پێویستە شیکردنەوەو لێکۆلینەوەی تەواو بۆ هەموو لایەنەکانی ئیش وکاری رێکخراو بکرێت. پیی وایە لە پێناو هەبونی رێکخراوێکی بەرهەمێن و کاراو بەهێز پێویستە سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی لە هەموو جومگەکانی ئیش وکاری رێکخراودا بەکاربهێنرێت.زیاتر رونی دەکاتەوە دەلێت لە پێناو هاوپەیمانی پیکردن دروست کردن و گەشە پێکردنی سیستەمێکی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی گونجاو لە گەل ستراتیجی ئیش وکاری رێکخراودا پێویستە کۆمەڵێك پرسیاری ستراتیجی بکرێت. وەکو:
١-ئێمە کێین؟
٢-باردۆخی  ناوخۆو دەرەوەی ژینەگەی ئیش وکار چۆنە وە ئاراستەی بازاری کارکردن  بەرەوکوێ دەروات؟
٣- چی و چۆن گۆران کاری بکرێت؟
٤-چۆن لە ژینگەیەکی کێبەرکی ئیش وکاردا سەرکەوتو بین؟
٥-ئێمە ئێستە لە کوێداین؟
٦- ئیمە ئەمانەوێت بەرەو کوێ برۆین؟
٧-چۆن بگەینە جێگەی مەبەست؟

لە پێناو دەستەبەرکردنی وەلامێکی ژیرانەو گونجاو بۆ کۆمەلە پرسیارێکی ستراتیجی بەو شێوە ڕێکخراوەکان لە هەموو سەکتەرەکاندا  پێویستیان بەوە هەیە کە شیکردنەوەیەکی ستراتیجی تەواوی زانستیانەی بارودۆخی ناوخۆی و دەرەکی ژینگەی ئیش و کارەکانیان بکەن لە سەر ئاستی تاك، گروپ، رێکخراو،  ولات و جیهان و هەموو ئەو لایەنانەی کە پەیوەندی راستەوخۆ و ناراستەوخۆ هەیە بە ستراتیجی ئیش وکارەوە. ئەم شیکردنەوە ستراتیجیانە یارمەتی رێکخراوەکان دەدات بۆ ئەوەی تێبگەن لە ئاست و توانای رێکخراو وە چی لە ناوخۆو دەرەوەی ژینگەی ئیش و کارەکانی ریکخراودا رودەدات لە ئێستاو داهاتودا،  ئەم جۆرە شیکردنەوەکانە یارمەتی  رێکخراوەکان دەدات ئەو لایەن و فاکتەرانە بە هەند وەربگرن کە دەوری سەرەکی و کاریگەریان هەیە لەسەر ستراتیجی ئیش وکارەکان.  

رۆلی بەرێوەبردن  لە حکومەتی ئەلکترۆنیدا
بە شێوەیەکی گشتی پرۆسەی بەرێوەبردن لە هەموو ئاستەکانی بەرپرسیارێتیدا رۆڵیکی کاریگەری هەیە لەسەر دڵنیابوون لە هەلبژاردنی سیستەمێکی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی بۆ بەرێوەبردن و زیادکردنی بەرهەمێنان و سەرکەوتنی ئیش وکارەکانی رێکخراو وە بەکارهینانی سیستەمەکە بە شێوەیکی هاوچەرخ لە پێناو پرکردنەوەی پێویستی هەموو لایەنەکان. هنری فۆیل کەسایەتی و نوسەری دیاری بواری بەرێوەبردن لە مۆدۆلە بەناوبانگەکەیدا بە ناوی تیۆری بەرێوەبردن، پێی وایە پێنج چەمکی سەرەکی هەیە بۆ ئیش وکاری بەرێوەبردن : پلاندانان،رێکخستن،سیستاماتیکردن، بریاردان و کۆنترۆڵکردن و سەرکردایەتی کردن، لە بوارەکانی سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی وەك هەموو بوارەکانی تری ئیش وکاری رێکخراو بەرێوبەرەکان لە هەموو ئاستەکاندا بەرپسیاریەتیەکی گەورەیان هەیە بۆ ئەنجامدان و چەسپاندنی هەموو چەمکەکانی تیۆری بەرێوەبردن لە پێناو دروستکردن و گەشە پێکردن و پاراستنی سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی بۆ ئێستاوداهاتو. ڵێپرسراوان و بەرێوبەرەکان لە هەموو ئاستەکانی ئیش وکاردا لەسەرەوە بۆ خوارەوە وە لە خوارەوەش بۆ سەرەوە پێویستەهاریکاری یەکتری بکەن بۆ  بەرێوەبردنی هەموو بەش و لایەنەکانی سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی، ئاراستەکردنی ڕێکخراو بەرەو داهاتویەکی دیاریکراو، دروست کردن و ئەنجامدانی هەر گۆرانکاریکردنێك بەپێی پێویست و هەبون و دانانی ستراتیجی ئێستاو داهاتو  پێویست بۆ بەدیهێنانی ئامانجەکانی رێکخراو. 
پلانین، مەبەست لەوەیە بریار بدرێت چی بکرێت. ئەمە هەلدەستێت بە هەلسەنگاندنی سەرچاوەو سامانەکانی رێکخراو و شیکردنەوەی ژینگەی ئیش وکار بەهەموو بەشەکانیەوە و یارمەتیمان دەدات بۆ دەسەتەبەرکردنی تێگەیشتنێکی تەواو لە بەهێزی وبێهێزی، فرسەت و ترسەکان لەسەر ڕێکخراو لەسەر ئاستی ناوخۆی و دەرەکی.لە ڕیگەی پلانەوە دەتوانرێت مەبەست و ئامانجەکانی رێکخراو دیاریبکرێت، تاکتیك گەشە پێبدرێت و بریاری ستراتیجی بدرێت بۆ بەدیهێنانیان و رێکخستنیان. ڕێکخستن هونەری بریاردانە کە چۆن ئامانج ومەبەستەکانی رێکخراو بەدیبهێنریت. کۆنترۆل کردن، ئەمە یارمەتی رێکخراو دەدات بۆ پاراستنی رێکخراو لە هەموو ترسێکی دەرەکی و ناوخۆی و کۆنترۆڵ کردنی هەموو چلاکیەکانی رێکخراو. سەرکردایەتیکردن، ئاراستەکردن و هاندانی ریکخراو بۆ بەدیهێنانی ئامانجەکانی بەپێ ئەو تواناو سەرچاوە مۆریی و فیزکیانەی کەهەیەتی. لە بواری رۆلی بەرێوەبردن لە حکومەتی ئەلیکترۆنیدا ڵێکۆلینەوەو خویندەنەوەیەکی زۆر کراو کە باس لە گرنگی و رۆلی بەرێوەبردن دەکەن لە بەرێوەبردنی پرۆسەی سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجیدا، زۆربەشیان پێیان وایە  بەرێوبەرەکان و بەرپرسەکان و پلاندانەرانی  بواری سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی  روبەروی کۆمەڵێك گرفتی جیاواز دەبنەووە وەکو:
١-  دڵنیا نەبوون لە وەی کە ڕێکخراو ئەبێت چی بکات و ئەتوانیت چی بکات لە گەڵ سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجیدا.
٢-گرفتەکانی داهاتوو و داواکارییەکان بۆ سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی.
٣- چی و چۆن سیستەمێکی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی تازە دروست بکرێت.
٤- چی و لەکوێ و کەی  سیستەمێکی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی پەرەپێبدرێت.
٥- چۆن سیستەمە زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجیەکە بەرێوەببرێت لە ژینگەیەکی ئیش وکاری داینامیکدا.
٦-چۆن سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی بەکاربهینرێت بۆ بەرێوەبردن و راپەراندنی هەموو ئەو  ئیش وکار و لایەنانە و فاکتەرانەی کە پەیوەندیان هەیە بە رێکخراوە.
٧-چۆن سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی بەکاربهێنریت بۆ بەدەستهێنانی باشترین بەها بۆ ئیش وکارو چلاکیەکانی رێکخراو.
٨-هەست نەکردن بە فرسەت و سودە تازەکانی سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی بۆ بۆ ئیش و کارەکانی رێکخراو.
٩-نەبونی زانیاری و رۆشەنبیریەکی تەواو لە لایەن بەرپرسانەوە دەربارەی بەهاو گرنگی سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی بۆئیش و کارەکانی ڕیکخراو.
١٠-گرانی هەست کردن بە کاریگەری سیستەمی زانیاری و زانیاری تەنکەۆلجی لە سەر ئاستی بەرهەمهێنانی ریکخراو.
 ڵیکۆلینەوەکان لە ولاتەیەکگرتوەکانی ئەمەریکا  دەریانخستوە کۆمپانیاکان لە بەرێوەبردنی سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی روبەروی کۆمەڵێك  گرفت دەبنەوە وەك: ئاگادارنەبون و بێئاگای زۆری بەرێوبەرەکان و بەرپرسان لە سەر بەها و رۆلی سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی لە سەر هەڵسوکەوت و ئاراستەی ستراتیجی رێکخراو،هەبونی بۆشایەکی زۆر لە نێوان ستراتیجی سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی و ستراتیجی ئیش و کاری ریکخراودا،زۆربەی  بەرێوبەرو بەرپرسانی سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی وەك سەرچاوەیەکی هێز نابینن بۆ بەرێوەبردن و سەرەرای هەموو سودە گرنگەکانی سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی زۆربەی بەرێوبەرو بەرپرسان پاساوی تێچونی ئابوری زۆر دەکەنە ڕێگر لە پێش دروست کردن و گەشە پێکردنی هەموو پرۆژەکانی سیستەمی تەکنەلۆجیدا. ئەمە وانیشاندەدات بەرپرسەکان پێویستە سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی وەکو ژێرخانێکی پڕ بەهاو بەنرخ ببینن و بەکاری بێنن وەکو سەرچاوەیەکی هێز بۆ بەرێوەبردنی ئیش وکارەکان، گەشە پێکردن و دەستەبەرکردنی پێشکەوتنی دەمدرێژی و جێگیری بۆ رێکخراوەکان.  بەرپرسەکان پێویستە دڵنیابن کە سروشتی پرۆسەی هاوپەیمانی پێکردنی سیستەمی زانیاری و زانیاری تەکنەلۆجی لەگەڵ ستراتیجی ئیش و کاردا ببێتە مایەی بەهێزکردن، زانیاری و زانستێکی زۆر، هەموو کارمەندەکان لە هەموو ئاستەکانی بەرپرسیارێتیدا بتوان سەرچاوە جیاوازەکان بەکاربێنن بۆ ئیشکردن و بەرێوەبردن و بریاردان...هتد. لە هەمان کاتدا بەرپرسەکان  ئەبێت دڵنیابن کە پلانی ستراتیجی سیستەمی زانیاری وا دارێژرابێت کە هاریکار و ئاسانکاری بۆ هەموو بەرێوبەرو بەرپرسەکان بکات لە هەموو ئاستەکاندا بۆ راپەراندنی ئیش وکارەکانیان.    

پۆچی ئێمە حکومەتی ئەلکترۆنیمان پێویستە
حکومەتی ئەلکتۆرنی ئیش وکارەکانی حکومەت دەباتە ڕێوەو پێشیان دەخات لە روی توانا وبەهێزی، ئاسانکاری بۆ  ئیش وکاری حکومەت  لە ڕێگەی کارلێکی حکومەت بۆ حکومەت. بەشێوەیەکی گشتی ئیش وکارەکان خێرادەکات، کات پاشەکەوت دەکات وە  ڕێگایەکی باشترە بۆ راپەراندنی ئیش وکارەکان. یەکێك لە هەرە سودە دیارەکانی حکومەتی ئەلکترۆنی ٢٤کاتژمێر کراوەیە بۆ ئەئجامدان و جێبەجێکردن وپێشکەشکردنی هەر ئیش وکارێك و خزمەتکوزاریەك. ئەمە بیرو  رێگەیەکی باشترە بۆ راپەراندنی ئیشو کاری هەموو بەشەکانی حکومەت، کە هەمەیشە پرسیاردەکات لەسەر ئەنجامدانی ئیشی زۆر بە تێچونی کەم. وەرگرتنی خەلکی زیاتر زۆری تێدەچێت هەر لەبەر ئەوە کۆمپانیاکان مۆدۆلێکی خزمەتگوزاری خۆی(وەپسیایت) دروست دەکەن کە فرسەت و هەلبژاردەیەکی فراوانی هەمەجۆر دەخاتە پێش هەموو لایەك کە پێشتر نەبووە. یەکێك لە پێکهاتە گەورەکانی حکومەتی ئەلکترۆنی گوێزانەوە ئەلکترۆنیەکانە کە یارمەتی دەرە بۆ ڕزگار بوون لە سیستەمی فایلات و نوسراوی زۆری کاغەزی، ناردنی رەیسدەکان بە شێوەیەکی ئەلیکترۆنی و لە هەمان کاتدا تازەکردنەوەی داتاکان لە سیستەمەکدا. گوێزانەوە ئەلکترۆنیەکان   هەموو برونرخەکان بە تەواوەتی بەبێ هەلە، لە کاتی خۆیدا بۆ جێگەو شوێنی دیاریکراو دەگوێزێتەوە بە بەپێچەوانەی سیستەمی فیلات و چەکی کاغەزیەوە کە کاتی زۆری پێدەچێت وە بۆشی هەیە هەلەی زیاتر و سیستی تێدا بێت.  ئەوەی کە وتراوە حکومەتی ئەمریکی بەهۆی حکومەتی ئەلکترۆنیەوە وە لە رێگەی میکانیزمی وەبسایتەوە توانیویەتی رێژەی نرخی تێچونی هەر گوێزانەوەیەك کە ئەنجام دەدرێت بۆ ئیش وکاری  پرۆسەی باج لە ٥$ کەمکاتەوە بۆ ٢٥سەنت.
سەرەرای توناو کارای حکومەتی ئەلکترۆنی فرسەتی ژینگەی  ئیش وکارو بازرگانی تازەو زیاتر دەرەخسێنێت. لە رێگەی تەکنەلۆجی هاوچەرخەوە حکومەتەکان دەتوانن خزمەتگوزاری تازەو باشتر پێشکەش بکەن، زالبن بەسەر هەموو رێگرە جوگرافیەکان و کاتدا بۆ چونە نێو بازارەکانەوە کە لە کۆندا ئەمانە هەموو رێگربوون وە کەمکردنەوەی رێژەی تێچون. 

بەشێوەیەکی گشتی حکومەتی ئەلکترۆنی سێ سەرکەوتنە: چارەسەر بۆ هاولاتی، بۆ ئیش وکار بەرهەمێن و و خۆبەخش و بۆ  حکومەت.
سودەکان کە حکومەتی ئەلکترۆنی بۆ هاولاتی، ئیش وکار بەرهەمێن و خۆبەخش دەستەبەری دەکات:
ئاسانی بەکارهێنان: ئامادەی بەردەوامی ئۆنلاین بۆ ئەنجامدانی هەموو گوێزانەوەو ئیش وکارەکانی حکومەت و خزمەتگوزاریەکانی تری حکومەت.
پشت پێبەستن و توانا: هەموو خزمەتگوزاریەك و ئیش وکارێکی ئۆنلاین پرۆسەیەکی ستانداری هەیە بۆ ڕێپیشاندانی هاولاتیان. کارلێکردن و هەلسوکەوت لەگەڵ حکومەتداسادە و ئاسان دەکات.
ئاسانکاری: حکومەتی ئەلکترۆنی ئاسانکاری دەکات بۆ ئەنجامدانی ئیش وکار لەگەڵ حکومەتدا، هەموو کات و لە هەرجێگەیەك ئەلتەرناتیڤێکی تەواوە بۆ ئاسانکردن، خێراکردن و ئاگالێبونی ئیش و کاری هاولاتی و حکومەت. 
دەسەلات: حکومەتی ئەلکترۆنی هاریکاری هاولاتی دەکات بۆ هەلسوکەوتکردن لەگەڵ حکومەتدا بەپێی باردۆخی گونجاوی خۆی، پاشەکەوتکردنی کات و دورکەوتنەوە لە کێشە.
سودەکان کە حکومەتی ئەلکترۆنی بۆ حکومەتی دەستەبەری دەکات:
بەرزکردنەوەی ئاستی پەیوەندیکردن: پێکەوەبەستنی ژێرخانەکان و دەستەکان و تاکەکان بەهێزدەکات بۆ پەیوەندیکرن لە گەڵ رێکخراوەکان و دەسەلاتدا هەر كاتێك و لە هەر شوێنێك بێت.
بەرزکردنەوەی ئاستی رێکخستن وکاراکردن: چارەسەری حکومەتی ئەلکترۆنی بەرزکردنەوەی ئاستی رێکخستن، کەمکردنەوەی تێچون و چلاک کردن.
سەرکردایەتیکردن: حکومەتی ئەلکترۆنی هەمیشە یارمەتی رێکخراوەکانی حکومەت دەدات لەسەرەوە بن بۆ گۆرانکاریکردنی بەردەوام لەسەر ئەوەی چۆن حکومەت پەیوەندی و کارلێکبکات لەگەل هاولاتی و ئیش و کاردا.