ئەگەرەكانی بەردەم عێراق

56 جار خوێندراوەتەوە کات03:39 بەروار08-10-2019
ئەگەرەكانی بەردەم عێراق
عارف قوربانی

هەر كەسێك كتێبی (لە پشت پەردەی شۆڕشەوە) دانپێدانانەكانی جەعفەر شەفیعیزادە، فەرماندەی یەكەی تایبەتی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران و زێرەڤانیی ئایەتوڵڵا خومەینی لە پاریس و تاران بخوێنێتەوە كە باس لە رووخاندنی شای ئێران و هاتنە سەر حوكمی شۆڕشی ئیسلامی دەكات، باوەڕی بەوە نامێنێ كە راستیی رەها ئەوەیە مرۆڤ بەچاوی خۆی دەیبینێ. هەرچەندە خواوەندیش لە پەیامەكانیدا بۆ مرۆڤ ئەوەی كردووە بە بنەما بۆ دڵنیابوون لە راستیی رووداو یان تاوانێك كە پشت بە گەواهیی ئەوانە ببەستێ رووداوەكەیان بەچاوی خۆیان بینیوە، بەڵام فڕوفێڵ و تەڵەكەبازیی مرۆڤگەلی ئەم سەردەمە، ئەم بنەمایەیان هەڵگێڕاوەتەوە. زۆر جار راستییەكە ئەوە نییە كە تۆ بەچاو دەیبینی. بۆ ئەوەی بگەیتە راستی دەبێ‌ هۆشی ئەوەت هەبێت پشتەوەی رووداوەكانیش ببینی.
 
ئێستا ئەوەی لە عێراق دەگوزەرێت نموونەیەكی ئەو حاڵەتەیە. مەرج نییە راستییەكان بریتی بن لەو وێنایەی لەپێش چاوی هەموو دنیایە. خۆپیشاندان و پەرەسەندنی بۆ رووبەڕووبوونەوەی چەكداری لە پایتەخت و شارە شیعییەكانی باشوور، هەڵوێستی كۆماری ئیسلامیی ئێران و سیاسییە وابەستە پلە یەكە نزیكەكانی ئێران لە عێراق، رەفتاری حەشدی شەعبی و گوتاری مەرجەعیەت، هەروەها ئەو قسەوباسانەی لە میدیاكانەوە دەكرێن بۆ ناردنی تیمی سەركوتكردن و قەناس بەدەست، هەموو ئەوەمان پێدەڵێن كە ئێران دژ بەم خۆپیشاندانانەیە و لەگەڵ مانەوەی كابینەكەی عادل عەبدولمەهدیدان. ئەگەر هەڵسەنگاندنی هاوكێشەكان و خوێندنەوەی رووداوەكان لەو گۆشە نیگایەوە بن كە لە رووكەشی هاوكێشەكاندا دەردەكەون، بێگومان لۆژیك وایە كە دەبێت ئێران دژ بەو پەرەسەندنانەی ئێستای عێراق بێت. چونكە هەموو جیهان درك بەو راستییە دەكەن كە بەغدا سێبەری تارانە لە ناوچەكە. 
 
سەرباری ئامادەیی ئەمریكا لە عێراق وەك نەیارێكی سەرسەختی ئێران، هەروەها هەژموونی وڵاتانی كەنداو بەسەر سوننەی عێراقەوە، بەڵام ئەوەی رۆڵی یەكلاكەرەوەی لە هاوكێشەكانی عێراقدا هەیە، كۆماری ئیسلامیی ئێرانە. هەڵوێست و رۆڵی عێراق لە كێشە و ناكۆكییەكانی ئێران و ئەمریكا، ئێران و كەنداو، هەژموون و پێگەی ئێران بەسەر ناوچەكانی سوننەی عێراق و كوردستانەوە، بەسەر سووریا و لوبنانەوە، سەرچاوەكەی سێبەری تارانە بەسەر بەغداوە. ئەگەر خۆپیشاندانەكان دژ بە هەژموونی ئێران بن زوو سەردەنێنەوە. بەڵام ئاماژەكانی پشتەوەی دیمەنە دیارەكە بۆ ئەوە دەچن كە ئێرانی لەپشت بێ‌. پرسیار ئەوەیە ئەگەر تاران بەو ئەندازەیە هەژموونی لە عێراق هەبێت چ بەرژەوەندییەكی لەوەدایە خۆپیشاندان لە دژی حكومەت بكرێت و بەهۆیەوە سەقامگیریی عێراق تێكبچێ؟
 
هەرچەندە حاكمییەتی شیعە لە شانزە ساڵی رابردوودا عێراقی كردووە بە وڵاتێكی وێران، وڵاتێك رۆژانە 4 ملیۆن بەرمیل نەوت بفرۆشێ بەڵام ئاوی نەبێت بۆ خواردنەوە. خاوەنی 112 ملیار بەرمیل یەدەگی نەوت بێت، بەڵام 125 ملیار دۆلار قەرزار بێت و رێژەی هەژاری نزیك بووبێتەوە لە نیوەی ژمارەی دانیشتووانی. پارەی نادیار و بەهەدەردراو گەیشتبێتە 450 ملیار دۆلار، بێكاریش لەئاستێكدا بێت كە 15 ملیۆن كەسی بێكار بن. هەژاری و نەبوونی، زوڵم و ستەم و نادادی گەیشتووەتە ئاستێكی ترسناك. پێشتر هەزاران خاوەن بڕوانامەی دكتۆرا تیرۆر كراون تەنیا لەسەر (ناوەكانیان)، ئێستاش هەزاران خاوەن بڕوانامەی دكتۆرا و ماستەر و سەتان هەزار دەرچووی زانكۆ بێكارن و لە بەرانبەردا نەخوێندەوار و چەقۆكێش و ئاستنزمەكانی ناو كۆمەڵگا لە حەشدی شەعبی و دەزگا سەربازی و ئەمنییەكان دادەمەزرێن. ئەمانە هۆكاری سەرەكین نەك بۆ خۆپیشاندان، بەڵكوو بۆ تەقینەوە و سەرهەڵدانی شۆڕشیش. بەڵام ئایا شارە شیعییەكان دەرفەتی ئەوەیان تێدا ماوە خەڵك سەر بەرز بكەنەوە و راپەڕن؟
 
نە ئەمریكا و نە هێزە سوننییەكانی عێراق و نە پاشماوەكانی بەعس و نە وڵاتە سوننییەكانی نەیاری شیعە، هیچ كاریگەرییەكیان بەسەر پارێزگا شیعییەكانی عێراقدا نییە. ئێران بە ئەندازەیەك كۆنترۆڵی كردووە، نووزەی لەبەر بڕیون. بۆیە ئەوەی لە پارێزگا شیعییەكان روودەدات نە دەستی بێگانە و نە دەستی نەیار و دەرەكی و نە شۆڕشی برسییەكانە، بەڵكوو بەكاربردنی برسییەكانە بۆ ئامانجگەلێكی تر كە رەنگە دەیان ساڵی تر نهێنییەكانی ئاشكرابن. ئێستا ئێران زیاتر لە ململانێكانی لەگەڵ ئەمریكا و ئیسرائیل، لەگەڵ سعودییە لە رووبەڕووبوونەوەدایە. وێڕای جەنگی بە وەكالەتی حووسییەكان لە یەمەن، پێویستبوونی جوگرافیای تر بۆ فراوانكردنەوەی بەرەكانی ململانێ‌، ئەگەری بەهێزە بۆ ئاڵۆزبوونی رەوشی عێراق و دواجار تێوەگلان و بەكاربردنی حەشدی شەعبی بۆ هەمان ئامانجی هاوشێوەی حووسییەكان. 
 
لە ئەگەری زیاتر پەرەسەندنی ناكۆكی و ململانێی ئەمریكا لەگەڵ ئێران، ئەوەش بەدور نازانرێ‌ كە ئێران وەك خەسڵەتێكی هەمیشەیی قەیرانەكان لەناوخۆی خۆی فڕێدەداتە دەرەوە. هەروەك هەندێ‌ بۆچوونیش هەن كە ئێران پێویستی بە ماوەیەكی تر هەیە تا ببێتە خاوەن چەكی ئەتۆمی. بۆ ئەمەش پێویستی بەوە هەیە نەیارەكانی بە كێشە و قەیرانگەلێكی ترەوە سەرقاڵ بكات تا كاتی پێویستی لەبەردەست بێت بۆ گەیشتن بە ئامانجەكەی خۆی. بۆیە ئاساییە لە قۆناغێكی وا هەستیار و چارەنووسسازدا عێراق مەڕی قوربانی بێت. 
 
بۆ دۆخی ناوخۆی عێراقیش چوونە قۆناغێكی تری دەسەڵاتدارێتی شیعە ئەگەرێكی تری پێویستیی تێكچوونی رەوشی عێراقە. لەدوای داگیركردنی جوگرافیای سوننە لەلایەن هێزە شیعییەكانەوە بە پاساوی شەڕی داعش، هەروەها داگیركردنی زیاتر لەنیوەی جوگرافیای كورد لە 16ی ئۆكتۆبەر بە پاساوی ئەنجامدانی ریفراندۆم، پێویستیان بە وەبەرهێنان لەو سەركەوتنانە هەبوو. نەدەكرا راستەوخۆ حوكمڕانیی شیعە بۆ ئەو قۆناغە بگوازنەوە. دەبوو كورد و سوننە رامبكرێن بۆ قبوڵكردنی ئەو قۆناغە تازەیەی شیعە پێیگەیشتوون، بۆ ئەمەش پێویستیان بە ماوەیەكی زەمەنی هەبوو، ئێستا دەشێ‌ بڕیاریان وابێت كە پێیگەیشتوون. بۆیە دوور نییە رووداوەكان بە ئاقارێكدا ببرێن، دواجار وەك پێویستیی قۆناغەكە، شێوازێكی تر لە حوكمڕانی بسەپێنرێت.
 
 هەروەها لە دوا دیداری لووتكەی نێوان هەرێمی كوردستان و بەغدا ئەوە زانراوە كە هەرێم بەگوێی بەغدایدا داوە دەستبەرداری سەربەخۆیی نەبووە. بێگومان بەرپرسانی عێراق ئەگەر گوێیەكیان بۆ بەغدا بێت گوێیەكەی تریان بۆ تارانە. بۆیە ئەوەش بەدوور نازانرێت ئەم پێشهاتە ناوخۆییانەی ناوچە شیعییەكان سیناریۆگەلێك بن بۆ ئاستەنگ و دروستكردنی گرفت بۆ هەرێمی كوردستان. وەك چۆن سەرەتا داعش لە مووسڵەوە دەركەوت و جیهان چاوی بڕیبووە ئەوەی رووە و بەغدا هەنگاو دەنێن، كەچی روویان بۆ شەنگال و كوردستان وەرگێڕا. دوور نییە ئەم دەستپێكەش ئامانجەكانی لە شوێنی ترەوە سەردەربێنێ. 
 
دەبێت كوردستان لە بەغدا زیاتر دەستی لەسەر دڵی بێت و نابێ‌ پێیوابێت (ئاگرە سوورە لەخۆم دوورە)، پێویستە خۆی بۆ ئەگەرە چاوەڕوانكراوەكانی وەك بڕینی بودجە و پێشهاتگەلێكی تر لە كەركووك و ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێم ئامادە بكات كە بەهۆیانەوە كوردستان پەلكێشی ناو رووداوەكان بكات و قەیرانێكی تری دارایی بەرۆكمان بگرێتەوە. هەروەها دەبێت خۆی ئامادە بكات بۆ ئەو ئەگەرانەش كە چاوەڕواننەكراون، وەك ئەگەری ئەوەی ئامانجە راستەقینەكەی ئەم رووداوانە، بە ئامانجگرتنی كوردستان بێت.