لەبارەی عەقڵ و جەستە، پێشنیارێك بۆ تەندروستی

180 جار خوێندراوەتەوە کات02:52 بەروار30-11-2019
لەبارەی عەقڵ و جەستە، پێشنیارێك بۆ تەندروستی

سیامند خلیل

كاری عەقڵ تەنها بیركردنەوە و هەست و پلاندانان نیە بەڵكو پەیوەندی هەیە لەگەڵ هەموو ئەندامەكانی تری لەش، عەقڵ لەگەڵ دڵ و گەدە و ئەوانی تردا لە كارلێكی بەردەوامدایە.

هەر هۆكارێك كاریگەری لەسەر عەقڵ دابنێت بەهەمان شێوە كاریگەری لەسەر ئەندامەكانی تری لەش دروستدەكات، لەگەڵ ئەوەدا كە لەمێژودا كەسانێك وێڕای ناتەواوی جەستەیی بەڵام بلیمەت و خاوەن عەقڵێكی باشبون، بەڵام هەزاران جاریش رویداوە بەهۆی تەنگوچەڵەمەی عەقڵی و بیركردنەوەی ناتەندروستەوە كەسانێك جەستەیان بووەتە تەنێكی بێ سوود و جوڵە و هەڵسوكەوتیان بۆ خۆیان و دەوروبەریان كێشەی دروستكردوە. 

توێژینەوەكان لەبارەی پەیوەندی عەقڵ لەگەڵ جەستەدا ئاماری گرنگ دەخەنەڕوو بۆ نمونە دەڵێن: كەسانێك كە تەنگوچەڵەمەی جەستەییان هەیە سێ هێندە ئەگەری دوچاربونیان بە گرفتی دەرونی و عەقڵی زیاترە، نزیكەی نیوەی ئەو كەسانەی كە نەخۆشی جەستەیی قورسیان هەیە بەهەمان شێوە دوچاری گرفتی لە چەشنی خەمۆكی و دڵەڕاوكێ دەبنەوە، نەخۆشیەكانی دڵ و شەكرە و چەندین نەخۆشی درێژخایەنی تر بەهۆی تەنگژەی دەرونیەوە مرۆڤ دوچاردەكەن و بۆ چارەسەریان دەبێت لایەنە دەرونیەكە فەرامۆش نەكرێت، هەندێك توێژینەوەی نیوەی چارەسەری شێرپەنجە دەگەڕێنەوە بۆ لایەنی دەرونی. بەرونی سەلمێنراوە لەگەڵ چارەسەری جەستەیی و دەرماندا گرنگیپێدانی دەرونی و بەخشینی هیوا و دڵنیایی رەگەزێكی گرنگی خزمەتگوزاریە تەندروستیەكانە كە بەداخەوە تائێستا لە وڵاتی خۆماندا وەكو پێویست رەچاوناكرێت.

گرنگی پێدانی دەرونی بە نەخۆش زۆر بابەتی چڕوپڕ دەگرێتەوە كە لەساتی پێشوازی لە دەرگای نەخۆشخانەكانەوە دەستپێدەكات و چۆنیەتی مامەڵەكردن لەگەڵ نەخۆش و تەنانەت هاوەڵەكەشی دەگرێتەوە لەبەرئەمە لە نێو پەسەندكراوی مافەكانی نەخۆشدا بەرونی ئاماژە بەم بابەتە دراوە. بەڵام بەداخەوە لە ناوەندە تەندروستیەكانی ئێمەدا بەشێكی زۆری گلەیی و گازەندەی نەخۆش لەسەر ئەم بابەتەیە، زۆرجار ئەو راستیە فەرامۆش دەكرێت كە نەخۆش چەندە بە دوی چارەسەری جەستەیدایە هێندەش لە دەرونیدا بە دوای دڵنیای دەرونیەوەیە، بەڵام كێ ئەم پشتیوانیە دەرونیەی پێ دەبەخشێت؟

بنەمایەكی سادە پێماندەڵێت: هەركەس شتێكی نەبوو ناشتوانێت بیبەخشێت كەواتە هەركەس دەرونی خۆی تەندروست نەبێت ناتوانێت تەندروستی دەرونی بۆ نەخۆش بگەڕێنێتەوە، هەركەس كەخۆی رق و كینە دڵی داگیركردبێت بێگومان ناشتوانێت دڵنیایی تەندروستی باش بۆ هاوڵاتیان دابین بكات تەنانەت ئەگەر دەرمانی گرانیشیان بۆ دەستەبەربكات. كەواتە چۆن بزانین ئەوانەی چارەسەرمان پێشكەش دەكەن خۆیان لەئێمە زیاتر نەخۆش نین و دەتوانن ئەم بەشەی چارەسەرەكەشمان لەگەڵ دەرزی و دەرمانەكاندا پێببەخشن؟ 

هەركەسێك بە گرنگیەوە لەم بابەتە بڕوانێت دەیكاتە پێوەر بۆ هەڵسەنگاندنی پزیشك و كارمەندان و تەنانەت ئەو كەسانەش كە نەخۆشخانە و ناوەندە تەندروستیەكان بەڕێوەدەبەن كەواتە دەبێت پێوەرێكمان هەبێت بزانین ئەوانەی لە لوتكەی بەڕیوەبردنی خزمەتگوزاریەكانەوە تادەگاتە تاك بە تاكی ستافی نەخۆشخانەكان خۆیان ئامادەگی دەرونی و رۆحیان لەچی ئاستێكدایە و ئایا شایستەی ئەوەن ئەركی چارەسەری نەخۆش و پێشكەشكردنی خزمەتگوزاری بگرنە ئەستۆ؟

بریا وەزارەتی تەندروستی بیكردایەتە بڕیار، لانی كەم چوار ساڵ جارێك لەلایەن لیژنەیەكی پسپۆڕی دەرونی و كۆمەڵایەتی بیانیەوە هەڵسەنگاندنی زانستی و بێلایەنانە بۆ ئەو كەسانە بكات كە ناوەندە تەندروستیەكان بەڕێوەدەبن و نەخۆش چارەسەر دەكەن، ئاخۆ چەندە ناشایستەیی دەردەكەوێت كە كاریگەری نەرێنیای كردووەتە متمانەی هاوڵاتی بەكەرتی تەندروستی، ئاخۆ چەندە مافەكانی نەخۆش پێشێلكراوە و ئاخۆ چەندە ئاسایشی كۆمەڵایەتی لەم روەوە شێوێنراوە ؟

خزمەتگوزاریە تەندروستیەكان رەگەزێكی گرنگی ئینسانیەتن، بە مرۆڤی دڵرەق و خۆبەزلزان پێشكەش ناكرێن، ناوەندی تەندروستی سەربازگە نیە و هەمیشە كەسانی نەرم و نیانی دەوێت كە لەغروری خۆیان ببورن لە پێناو بەرژەوەندی گشتیدا. باشترین نەخۆشخانەكانی دونیا تەنها ئەوانە نین كە چارەسەرێكی باش پێشكەش دەكەن بەڵكو ئەوانەشیانن كە گرنگی بە دەرون دروستی پزیشك و كارمەندەكانیان دەدەن و ئاكار و رەوشتی جوان كراوەتە بنەمای پیشەیی و كاركردنیان. 

پڕۆگرامێكی گرنگ دەبێت گەر هەموو مرۆڤێك كە لە كەرتی حكومیدا كاردەكات و خزمەتگوزاری پێشكەش بەهاوڵاتیان دەكات لانی كەم یەك جار لە تەمەنیدا تاقیكردنەوەیەكی دەرونی و كۆمەڵایەتی زانستی پێ ئەنجام بدرێت نەبادا شایستەی ئەركەكەی نەبێت یان هیچ نەبێت رەنگە رێنموێی بكرێت بۆ چاككردنی كەموكورتیەكانی خۆی تاوەكو هاوڵاتیان باجی تەنگوچەڵەمە دەرونیەكانی ئەو نەدەن چونكە ئەگەر باوەڕمان بە پرۆگرام و تاقیكردنەوە و چارەسەری دەرونی خۆمان نەبێت كەواتە چۆن هاوڵاتیان هانبدەین و رێنمایی خەڵكی بكەین بۆ خۆپاراستن و گرنگیدان بە تەندروستی دەرونی؟