راچڵەكین-

وەزیری خوێندنی باڵاو توێژینەوەی زانستی حكومەتی هەرێمی كوردستان، بڕیاری یەكلاكەرەوەی لەسەر دۆسێی عەبدوللەتیف ئەحمەد، رێبەری سەلەفییەكان و مامۆستای زانكۆی سلێمانی دەركرد.

سەرچاوەیەكی ئاگادار بە راچڵەكین-ی راگەیاند، د. ئارام محەمەد، وەزیری خوێندی باڵای هەرێم، بڕیاریداوە بە پەسەندكردنی راپۆرتی لیژنەكەی زانكۆی سلێمانی، كە (دورخستنەوەی هەتا هەتایی)ـیە بۆ عەبدولـلەتیف ئەحمەد.

لە فەرمانە وەزارییەکەدا کە ئەمڕۆ (١ی تەمموزی ٢٠٢٦) دەرچووە و واژۆی د. ئارام محەمەد قادر، وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستیی لەسەرە، هاتووە؛ بڕیارەکە پشتبەستە بە ئەنجامی لێکۆڵینەوەی ئەو لیژنەیەی لەلایەن سەرۆکایەتی زانکۆی سلێمانی و بە ئامادەبوونی نوێنەری داواکاری گشتی لەسەر کەیسی ناوبراو پێکهێنرابوو.

هەر بەپێی فەرمانەکە، بڕیاری سزادانەکە پاڵپشت بە ماددەی (٤) بڕگەی (٨ و ٩) و سەپاندنی سزاکەش بەپێی ماددەی (٨) بڕگەی (٨) لە یاسای بەرزەفتی فەرمانبەرانی دەوڵەت ژمارە (١٤)ـی ساڵی ١٩٩١ دراوە.

لە ڕووی كارگێڕی و یاساییەوە، عەزل (لادان یان دەركردن لە كار) توندترین سزای دیسپلینییە كە بەسەر فەرمانبەر یان مامۆستایەكی دەوڵەتدا بسەپێنرێت. ئەم ڕێكارە كاتێك دەگیرێتەبەر كە فەرمانبەرەكە سەرپێچییەكی یاسایی، دارایی، یان ئەخلاقی گەورەی ئەنجامدابێت كە نەگونجێت لە پۆستەكەیدا بمێنێتەوە.

عەزل چییە؟

عەزل بەواتای بڕینی تەواوەتی پەیوەندی وەزیفی دێت لەنێوان فەرمانبەر و دامەزراوەكەیدا. جیاوازی سەرەكی لەگەڵ "فەسڵكردن" (دەركردنی كاتی) ئەوەیە كە عەزل زۆرجار هەمیشەیییە و شوێنەواری یاسایی قورسی هەیە.

چۆن جێبەجێ دەكرێت؟

پرۆسەی عەزلكردن بە چەند قۆناغێكی یاساییدا تێپەڕ دەبێت بۆ ئەوەی بڕیارەكە دادپەروەرانە بێت:

پێكهێنانی ليژنەی لێكۆڵینەوە: ناتوانرێت فەرمانبەرێك ڕاستەوخۆ عەزل بكرێت بەبێ لێكۆڵینەوە. لێژنەیەكی یاسایی و پسپۆڕ پێكدێت بۆ بەدواداچوونی تۆمەتەكان.

سەلماندنی سەرپێچییەكە: لێژنەكە بەڵگەكان هەڵدەسەنگێنێت و وتە لە تۆمەتبارەكە وەردەگرێت. ئەگەر سەرپێچییەكە هێندە گەورە بوو كە زیانی بە ناوبانگی دامەزراوەكە یان بەرژەوەندی گشتی گەیاندبوو، لێژنەكە پێشنیازی عەزل دەكات.

دەركردنی مەرسوم یان فەرمانی باڵا: بڕیاری عەزل پێویستی بە واژۆی بەرزترین دەسەڵاتی كارگێڕی هەیە (وەك وەزیر یان سەرۆكی زانكۆ لە كەرتی خوێندنی باڵادا).

شوێنەوارە یاساییەكانی عەزل

كاتێك كەسێك عەزل دەكرێت، ڕووبەڕووی ئەم سزایانە دەبێتەوە:

بڕینی مووچە و دەرماڵەكان: لەو ڕۆژەی فەرمانەكە دەردەچێت، هەموو شایستە داراییەكانی ڕادەگیرێن.

بێبەشبوون لە مافی خانەنشینی: لە زۆربەی یاساكانی ڕاژەی شارستانیدا، كەسی عەزلكراو مافی خانەنشینی و پاداشتی كۆتایی ڕاژەی دەفەوتێت (مەگەر لە حاڵەتی تایبەتدا كە یاسا ڕێگەی پێدابێت).

قەدەغەی دامەزراندنەوە: كەسی عەزلكراو بۆ ماوەیەكی درێژ (یان بۆ هەمیشە) ناتوانێت لە چوارچێوەی دامودەزگاكانی دەوڵەتدا دووبارە دابمەزرێتەوە.

هەر فەرمانبەرێك كە بڕیاری عەزلكردنی بۆ دەردەچێت، مافی خۆیەتی لە ماوەیەكی یاسایی دیاریكراودا تانە (اعتراز) لە بڕیارەكە بدات لەبەردەم دادگای كارگێڕی ئەگەر پێی وابێت پرۆسەكە نادادپەروەرانە بووە.