كێشە خێزانییەكان و كاریگەریان لەسەر دەروون و پەروەردەی منداڵ

کەلتوور

10/08/2021     ژمارەی بینراو 221

منداڵ پێكهێنەرێكی گرنگی هەر كۆمەڵگەیەكەو سەریكیترین پێكهاتەی خێزانە، یەكێكیش لە ئامانجە هەرە سەرەكیەكانی دروست كردن و بنیاتنانی خێزان وەچە خستنەوەیە، واتا دروستكردنی منداڵە، ئەگەر ئەم وێنەیە گەورە بكەین بۆمان دەردەكەوێت منداڵ گرنگی و بایەخێكی گەورەی هەیە لە ژیانی كۆمەڵایەتی هەر كۆمەڵگەیەك، چونكە ئایندەی كۆمەڵ و وڵات دیاری دەكات، تاوەكو ژینگەی پەروەردەیی منداڵ لەبار و تەندروست بێت، بێگومان تاكێكی باش و بەهێز ئاڕاستەی ناو كۆمەڵ دەكرێت وە بە پێچەوانەشەوە، ئەگەر هات و ئەو ژینگەیەی منداڵی تیا پەروەردە و گەورە دەكرێت، نا لەبار و نا هەموار بوو، ئەوە بە دڵنیاییەوە ئەو تاكەی ئاڕاستەی ناو كۆمەڵ دەكرێت تاكێكی بێسود و بێبەرهەم تەنانەت مەترسیداریش دەبێت.

ئێمە لێرەدا باس لە كاریگەریەكانی كێشە خێزانییەكان دەكەین لەسەر منداڵ، لە ڕوی پەروەردەییەوە، خێزان بە پێی زۆربەی قسەی پەروەردەكاران و فەیلەسوفانی تایبەتمەند بە بواری پەروەردە بە یەكەمین قوتابخانە یان یەكەمین دامەزراوەی پەروەردەیی ناساندویانە و پێناسەییان كردووە، كە وابێت خێزان سەرەتای دەستپێكی وەرگرتنی بنەماكانی پەروەردەی هەر تاكێكە، بە تایبەتی پرۆسەی بە كۆمەڵایەتی بوون، وەك ئەوەی ئەرستو پێی وایە مرۆڤ بونەرێكی كۆمەڵایەتییە، واتا ناتوانێ بە تەنیا ژیان بكات و پێویستی بە مرۆڤی تر هەیە بۆ ئەوەی لەگەڵی ژیان بكات، خێزانیش وەك یەكەمین یەكەی كۆمەڵیەتی هەر تاكێكە كە منداڵ تیایدا دەست بە پرۆسەی بۆ كۆمەڵایەتی بوون دەكات، ئەگەر بێت و خێزان لە ناو خودی خۆیدا كێشەی هەبێت قورس دەبێت بپڕژێتە سەر پەروەردە كردنی ئەندامانی، چونكە زۆربەی كاتەكانی سەرقاڵی كێشە خودیەكانی خۆی دەبێت، ئەمەش كاریگەریەكی ڕاستەوخۆی دەبێت لەسەر پرۆسەی پەروەردە، زۆر جار پەروەردەكارانی كۆمەڵی كوردی ڕەخنەی ئەوە لە خێزانی كوردی دەگرن كەوا خێزان نەیتوانیوە ئەندامەكانی بە باشی پەروەردە بكات، تەنها بە خێوی كردون و بەپێی هەڕەمی ماسلۆ تەنها پێداویستیە فیسیۆلۆژیەكان و ئاسایشی بۆ دابین كردووە.

 كێشە خێزانییەكان یەكێكن لەو هۆكارانەی بوونەتە بەربەست لەبەردەم پەروەردەیەكی تەندروستی تاكی كوردی، بونی كێشەی خێزانی تەنها بۆ ڕابردوو ڕاست نیە، بەڵكو كێشەیەكی گەورەی هەمیشەیی ناو پرۆسەی پەروەردەی كۆمەڵایەتی هەر كۆمەڵگەیەكە، چونكە پرۆسەی پەروەردە دوا دەخات لە ناوەوە لە دەرەوەی خێزانیش بە هەمان شێوە منداڵێكی لاواز و بێبڕیار دەنێرینە ناو كۆمەڵ و قوتابخانە، ئەمەش هێندەی تر كێشەكانی بەردەم پەروەردەی منداڵ زیاد دەكات، لەبەر ئەوەی ئەو منداڵەی لەناو خێزانێكی كێشەدار هاتووەتە دەرەوە بەردەوام بیر و خەیاڵی لای كێشەكانی خێزانەكەیەتی، لەبری ئەوەی سەرقاڵی پرۆسەی پەروەردەی فەرمی و خودی خۆی بێت، لە دواجاردا بەردەوامی كێشەكانی دەبێتە هۆی دەست هەڵگرتنی لە خوێندن یان تێپەڕاندنی بەشێوەیەكی نا تەندروستی بێ بەرهەم وەك بەشێكی زۆری تاكی كوردی لە ڕابردو و لە ئێستاشدا.

لە ڕوی كۆمەڵایەتی هەر خێزانێك تاكەكانی لە ناو كێشەدا گەورە و پەروەردە بكات دەبێت ئەوەش بزانێت، كە تاكێكی شەڕانگێز و توندوتیژی بەرهەم هێناوە و لە دواجاردا بۆ خودی خۆی، خێزانەكەی و وڵاتەكەشی كێشە دەنێتەوە، مرۆڤ بونەوەرێكی لاسای كەرەوەیە ئەمە پلاتۆ پێی وایە، واتا هەموو ئەو كێشە خێزانیانەی منداڵ دەیبنێت لە ناو خێزانەكەی لە دواجاردا دەبنە تایبەتمەندی كاسیەتیەكی و لاسایان دەكاتەوە، باشترین نمونەش دیكتاتۆركانی رۆژهەڵاتن وەك سەدام حوسێن. هەرچی پەروەردەی دەرونییە، تاكێكی لاواز و بێبڕیار دروست دەكەین، لاواز لەوەی كە توانای چارەسەری كێشەكانی ژیانی نەبێت و نەتوانێ بەسەر كۆسپەكانی ژیانیدا سەربكەوێت، بێبڕیار لەوەی نەتوانێ بڕیاری گونجاو بدات دەربارەی ئایندەی خۆی و ئەو هەڵبژاردانەی دێنە بەردەم، خۆكوشتن خراپترین بڕیاری ئەو تاكانەیە، لەگەڵ دەیان كێشە و نەخۆشی دەرونی تر كە ئەو تاكانە پێوەی دەناڵێنن. هەرچی لایەنی زانستیە ئەوا گومانی تیا نیە ئارامی و ئاسایش دایكی داهێنانن، خێزان وەك ژینگەی منداڵ كە لەبار نەبوو كێشەی تیادا بو، ئەوا پایەی یەكەمی داهێنان و زانستمان كوشت و تاكێكی نازانستیمان بەرهەم هێنا.

بە گشتی كێشە خێزانییەكان كاریگەریەكی گەورەو ڕاستەوخۆیان هەیە لەسەر پەروەردەی منداڵ و دروستكردنی كەسایەتی تاك، هەرخێزانێك ویستی ئەوەی هەیە منداڵێكی باش و بەسود بەرهەم بێنێت و تاكێكی بەرهەمدار پێشكەشی كۆمەڵ بكات پێویستیە پێشتر بیر لە كێشە و گرفتەكانی بەردەم پەروەردەكردنی بكاتەوە لەسەرووی هەموویانەوە چارەسەركردنی كێشە خێزانییەكانی ناو خودی خۆی، وەگەر وا نەبێت ئەوا ناكرێت چاوەڕوانیەكی باشمان هەبێت لە نەوەكانی ئەو خێزانە، بۆیە كاریگەرترین هۆكار بۆ پێشخستنی كۆمەڵ و پەروەردە خێزان خۆیەتی لە دروست كردنی تاكی بە سودی نا گەندەڵ، كە ئەمیش پەیوەندی بە خودی ژینگە پەروەردەیە خێزانیەكەوە هەیە.

 

جوتیار فەتاح – ماستەر لە كۆمەڵناسی

داگرتنی ئەپی راچڵەکین بۆ ئەندۆرید

داگرتنی ئەپی راچڵەکین بۆ ئایفۆن