به‌كتریای گه‌ده‌

ڕاچڵه‌كین-
نوێترین زانیاری کە لە گۆڤاری پزیشکی NEJM  له‌باره‌ی‌ به‌كتریای گه‌ده‌ بڵاوکراوەتەوە، دكتۆر هەرێم پسپۆری نەخۆشیەکانی هەناوی و دڵ و شەکرە له‌م بابه‌ته‌دا باسی ده‌كات و ڕونكردنه‌وه‌ی‌ ته‌واوی له‌سه‌ر  ده‌دات.

به‌كتریای گه‌ده‌ نەخۆشیەکی بەربڵاوە لە سەرتاسەری جیھاندا بەڵام ڕێژەکەی لە ووڵاتێکەوە بۆ ووڵاتێکی تر دەگۆڕێت و بۆ چەند دەیەی دوایی ڕووی لە ھەڵکشانە.

ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی لە گروپی یەکەمی ( group A )ھۆکارە پاڵنەرەکانی شێرپەنجە دایناوە و بە گوێرەی توێژینەوەیەک لە ژاپۆن ئه‌نجامدراوه‌ بۆ ماوەی تێکڕای ٧.٨ ساڵ چاوەدێری نەخۆشەکان کراوە، ٢.٩٪‏ شێرپەنجەی گەدە تۆمارکراوە لەو کەسانەی نیشانەکانی بەدھەرسی یان قورحەیان ھەبووە لەگەڵ بەکتریای گەدە لەھەمان کاتدا، بەرامبەر بە سفر لەو کەسانەی کە بەکتریاکەیان نەبووە و ساڵانە نزیکەی ١.٥ ملیۆن کەس چارەسەر وەردەگرن لەو ووڵاتە.

 پێویستە کێ پشکنینی بەکتریای گەدە بکات :

1-کەسانێک برینی (قورحە) دوانزە گرێی و(گەدە) ھەبێت.
2-دەرمانی ئەسپرین و گروپی NSAID بەکاربھێنێت بۆ ماوەیەکی درێژ .
3-کەمخوێنی ئاسن کە ھۆکارەکەی نەزانراو بێت.
4-دابەزینی خەپلەی خوێنی ھەبێت بەھۆی تێکچوونی بەرگری لەشەوە ITP .
5-گرێی لیمفاوی ناوپۆشی گەدەی ھەبێت MALTomas
6-بەدھەرسی ھەبێت لە شێوەی بەردەوامی ئازاری سەر گەدە وھێڵنج و دڵ تێکھەڵاتن،قرقێنەی زۆر ، سک ھاڵاوسان و باش ھەرس نەکردن ، کەمبوونەوەی حەزی خواردن لە کەسانی خوار تەمەنی ٦٠ ساڵاندا بەمەرجێک نیشانەی مەترسی داری نەبێت وەک ( کێش دابەزین ،خوێن دانیشتن لەگەڵ پیسایی ،ڕشانەوەی بەردەوام ، ئازاری توندی ناوسک ،قوتدانی بەئازار ، سەرو تەمەن ٦٠ ساڵان ).

چۆنیه‌تی دەست نیشانکردنی نەخۆشیەکە :

1- پشکنینی پیسایی H-pylori stool Antigen:
ڕادەی ووردی لە دیاریکردنی بەکتریاکە لە دەوری ٩٢٪‏ و ھەروەھا بەکاردێت بۆ زانینی بنبڕبوونی بەکتریاکە لە دوای بەکارھێنانی چارەسەر.

2- لە ڕێی ھەناسەوە Urea breath test:
ووردی لە دیاریکردنی بەکتریاکە لە دەوری ٩٥٪‏.

3- پشکنینی شانەیی لەکاتی ھەناوبیندا و وەرگرتنی نموونە کە ڕادەی ووردی لە دیاریکردنی بەکتریاکە لەسەرو ٩٥٪‏ .

4- پشکنینی خوێن: پێشنیار کراوە چیتر بەکار نەھێنرێت بۆ دەستنیشان کردن و بنبڕکردنی بەکتریاکە چونکی ووردی لە دەوری ٨٠٪‏ و دژە تەنەکە بۆ چەندین ساڵ لە خوێندا دەمێنێتەوە.

 چارەسەر :
سێ تا چوار جۆر دەرمانی جیاواز بەکاردەھێنرێت بۆ ماوەی ١٠-١٤ ڕۆژ بە گوێرەی ھەستیاری نەخۆشەکە و کاریگەری دەرمانەکان و ئەگەری دروست بوونی دژە بەرگری، پاشان لە دوای یەک مانگ لە تەواوبوونی چارەسەرەکان شیکاریەکە بەتایبەت لە ڕێگەی پیساییەوە دووبارە دەکرێتەوە بۆ دڵنیابوون لە بنبڕبوونی لە لایەن پزیشکی پسپۆڕ و لەژێر چاودێریدا.

 ڕێگاکانی گواستنەوە:

-خواردن و خوادنەوەی پیس بوو بە میکرۆبەکە.
- بەرکەوتنی کەسی تووشبوو لە ڕێی بەکارھێنانی پێداویستیە تایبەتەکانی یەکتر.
- گەڕەکە ھەژار نشین و بێ خزمەت گوزاریەکان.
-خێزانە گەورە و قەرەباڵغەکان.
- نەبوونی ھۆشیاری تەندروستی و ڕەچاونەکردنی ڕێنمایەکان.