شێركۆ كرمانج
3 کاتژمێر پێش ئێستا
لەم ڕۆژانە ئەوەی لە هەموو شتێك زیاتر قسەی لێ دەكرێت پەیوەندی نێوان كورد و ئەمریكایە. ئەوەی لە هەموو شتێكیش زیاتر ڕەخنەی لێ بگیردرێت ئەوەیە كە گوایە ئەو پەیوەندییە ئامرازییە و كورد زەرەرمەند بووە لە مامەڵەكانی لەگەڵ ئەمریكا.
ئەم قسانە ئەگەر كەسێكی سادە و كەم شارەزا لە مێژوو و لە سیاسەت بیكات بەبێ ئەوەی كە بزانێت ئەم جۆرە گوتار و تێگەیشتنانە كێ بڵاویان دەكاتەوە ئەوە دەكرێت ئاسایی لێی بڕوانین. بەڵام كاتێك ڕۆژنامەنووسێك، ئەكادیمییەك، یان سیاسەتوانێك قسە لەو بابەتە بكات و بەو ئاراستەیە ئارگیومێنتسازی بكات ئەوە بەڕای من دەچێتە خانەی نەك هەڵە تێگەیشتن بەڵكوو چەواشەكاریی.
پێش ئەوەی بێمە سەر قازانج و زەرەری كورد لە پەیوەندییەكانی لەگەڵ ئەمریكا دەمەوێت قسە لەسەر یەك دوو دەركەوتە بكە كە لەم ڕۆژانە بە زەقی هەستی پێ دەكرێت.
یەكەم، ئەوەی ڕوونە داگیركەرانی كوردستان، لە پێش هەموویانەوە توركیا و ئێران، خەریكە هار بن كە دەبینن پەیوەندییەكی ئاوەها قسەی لەسەر دەكرێت و دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا، تەلەفۆن بۆ سەركردە كوردەكان دەكات، هاوكات كوردستانیان خەریكی خۆسازدانن. ئەمە هیچ مانایەكی نەبێت مانای ئەوەیە كە ئەم نزیكبوونەوەیە لە قازانجی كوردە لە زەرەری داگیركەرانە.
دووەم، كەس نییە لەم چەند ڕۆژە هەستی بەوە نەكردبێت كە میدیا چەواشەكارەكانی عەرەبی و توركی و فارسی، تەنانەت چەپی ڕادیكالی ڕۆژئاواییش، چەندە تەنگەتاو بوونە بەو لێك نزیكبوونەوەیە. تەنانەت ڕووناكبیر و ئەكادیمیستە بەناو مرۆڤدۆست و مافدۆست و دیموكراتخوازەكانی عەرەبی و توركی و فارسی، بەوانەشەوە كە لە ڕۆژئاوا دادەنیشن، هەناسەیان تەنگ بووە و دەیان ناوناتۆرەیان بۆ كورد دۆزیوەتەوە هەر لە جودایخوازییەوە بگرە تا دەگاتە بەكرێگیراویی. ئەمەش وەك خاڵەكەی پێشووتر نیشانەی ئەوەیە كە ئەم پەیوەندی و لێكنزیكبوونەوەیە لە قازانجی كوردە، بۆیە ئەم توێژەش دڵەڕاوكێیان گرتووە.
هەندێك نووسەر و ئەكادیمی و ڕۆژنامەنووسی كوردیش كەوتوونەتە ژێر كاریگەریی ئەم گوتارە چەواشەكارییە و لە هەوڵی ئەوەدان كە كورد لە ئەمریكا دوور بخەنەوە.
سەرەتا دەبێت ئەوە بڵێین كە كەس نییە پێی خۆش بێت كە كورد بەكاربێت، بەڵام قەتیسكردنی پرسەكە لە بەكارهێنان و ئامرازبوون بۆ پاراستنی كورد نییە بەڵكو بۆ ڕێگریكردنە لەوەی كە نەكا كورد وەك دەستوەردانەكانی ئەمریكا لە عێراق لە ١٩٩١ و ٢٠٠٣، هەروەها دەستوەردانەكانی لە سووریا لە ٢٠١٤، شتێكی بەركەوێت و قازانجی لێ بكات.
مێژوو پێمان دەڵێت كە كورد بەردەوام لە دەستوەردانەكانی ئەمریكا لە ناوچەكە قازانجی كردووە. ئەمە لەبەر ئەوە نەبووە كە ئەمریكا ویستویەتی كورد سوودمەند بێت بەڵكو لە ئاكامی تێوەگلانی كورد لە گەمەكان، بەگشتی، قازانجی كردووە.
لە ڕاستیدا كورد تەنیا ئەو كاتانە بزاڤەكەی چۆتە پێش و دەسكەوتی گەورەی هەبووە كە لەگەڵ ئەمریكییەكان بووە بە هاوبەش، شەریك. هەموو دەستوەردانێكی ئەمریكی لە وڵاتە داگیركەرەكانی كوردستان بە قازانجی كورد كۆتایی هاتووە.
دەستوەردانی ئەمریكا لە ١٩٩١، چ بە لێدانی عێراق و دروستبوونی ڕاپەڕین، چ لە كۆڕەو و دانانی ناوچەی دژەفڕین دواجار بە قازانجی كورد شكایەوە. كەس نییە بتوانێت بڵێت كە ئەم دووانەیە (لێدان و سەپاندنی ناوچەی دژەفڕین) فاكتەری سەركیی بوون كە هەرێمی كوردستانی لە باشوور بەرهەمهێنا. ڕاستە لەو ئاكامەدا كورد زەرەری گیانی لێكەوتووە بەڵام دەستكەوتە نەتەوەییەكان لە ژمار نایەن. ئەوە بەسەر ئاماژە بەوە بكەین كە چۆن باشوور بوو بە قووڵایی ستراتیجی بۆ ڕۆژاڤا لە مانگی ڕابردوودا، هەروەها چۆن باشوور بووە گۆڕەپانی یەكبوونی كوردیی و كۆمەك و یارمەتی كۆكردنەوە بۆ ڕۆژاڤا. ئەمریكا و دەستوەردانەكانی و گەمەكردنی كورد لە یارییەكانی ئەمریكا نەبا هیچ كاتێك كورد لە باشوور بەم ڕۆژە نەدەگەیشت و دەبوو تا ئێستا لەژێر ڕەحمەتی ئەنفال و كیمیاباران با.
ئەمە بۆ ڕۆژاڤاش هەر ڕاستە، دەستوەردانی ئەمریكا و پشتیوانی ئەوان نەبا ئەزموونی ڕۆژاڤا دروست نەدەبوو. ڕاستە ئەمریكا وەك پێویست، بەتایبەتی دۆناڵد ترەمپ، بەهانای كوردەوە نەهاتن، بەڵام ئەوەی ئێستا ماوەتەوە هەر بەگشتی زادەی ئەو پشتیوانیانەیە كە ئەمریكا لە ڕۆژاڤا كردی لە ٢٠١٤ەوە تا ٢٠٢٦. دۆخی كوردی ڕۆژاڤا ئێستا زۆر لە دۆخی كورد لە ٢٠١١ باشترە. بۆ نموونە: كورد لە ڕۆژاڤا سوپای خۆی هەیە؛ دامەزراوەی خۆسەری خۆی هەیە لە بەشێك لە ناوچە كوردستانییەكان؛ مەڕسومی كۆماریی سووری دەرچووە بۆ ناساندنی مافەكانی كورد كە دەكرێت لە دواڕۆژێكی نزیك بخزرێنە ناو دەستوور؛ دیبلۆماسیەتی كوردی لە ڕۆژاڤا گەیشتۆتە ئاستێك كە پێش ٢٠١١ خەونیشی پێ نەدەبینی. بەشداربوونی مەزڵوم عەبدی لە كۆنگرەی میونێخ ئەو ڕاستییە پشتڕاست دەكەنەوە. ئەمانە هەمووی بەرهەمی ڕاستەوخۆش نەبن هی ناڕاستەوخۆی دەستوەردانی ئەمریكا لە سووریا بوون كە كورد بەشداری لە گەمەكانی ئەمریكا كرد، نەك لە ترسان بچێتەوە ماڵ و هیچی دەست نەكەوێت.
هیچ كامێك لەو دەستكەوتانەش بەرهەمی پێكهاتن و ڕێككەوتنی نووسراو و فەرمی نەبوون لەنێوان ئەمریكا و كورد، بەڵكو بەرهەمی بەشداریكردنی كورد بووە لە گەمەیەك، لە قومارێك، بەبێ پێكهاتن.
لە كۆتاییدا گرنگە لەسەر دوو خاڵی دیكە هەڵوەستە بكەین. یەكەم، كورد لە گەمەكانی لەگەڵ ئەمریكا ئەگەر زەرەریشی كردبێت ئەوە لە قازانج زەرەری كردووە، لە ڕۆژاڤا پاشەكشەی كرد بەڵام زیاتر لەو ناوچانەدا بوو كە ناوچەی كوردستانی نەبوون. دووەم، كورد بەبێ بەشداری لەو گەمانە هەر وەك بكەرێكی مردوو و كارتێكی بەكارنەهاتوو دەمێنیتەوە، دواجار بوونیشی، وەك هەمیشە بۆ هەتا هەتایە، لە مەترسیدا دەمێنێتەوە.