كاروان یاروەیس
5 کاتژمێر پێش ئێستا
راچڵەکین-
هیچ ناوچەیەكی دەوروبەری حەمرین هێندەی گوڵاڵە و دەوروبەری بەچڕی سێكوچكەی (تەعریب، تەرحیل، تەبعیس)ی تیا پیادە نەكراوە، لەپێش سەدام و دوای سەدامیش بەشێوازی تر پرۆسەی گۆڕینی دیمۆگرافی بەم دواییانەش جوگرافی و كارگێڕی بەردەوام بووە.
راستە سەدام دڕندانە و چڕتر تەعریبی ناوچەكەی كردوە، بەڵام پرۆسەكە زادەی بیركردنەوەی شۆڤێنی عەرەبی توندرەوی ناسۆنالیستی سووننەیە، بۆیە دوای ٢٠٠٣ لەسەرهەڵدانی تیرۆریستانی ئەلقاعیدە تا داعش بەزەبری تۆقاندن و پاكتاو كوردیان لە گوڵاڵە و حەوزی حەمرین دەرپەراندووە، ڕەنگە بەڵاتانەوە سەیربێت رێژەی كورد كورد لەناوچەكە پێش روخاندنی سەدام زیاتر بووە لەئێستا.
سیناتۆری ئەمریكی دۆستی كورد پیتەر گاڵبرێس لەنێوان ساڵی (١٩٨٣ -١٩٨٧) دووجار سەردانی عێراق و لەجەلەولاوە بەرەو كەلار و سلێمانی دەروات. دەڵێت لەنێوان سێ ساڵدا سەیری نەخشەكەی بەردەستم كرد (٢٤)شاروچكەو گوند لەنێوان كەلار و گوڵاڵە نەماون و تەختی زەوی كراون، كە هەموویان كوردنیشین بوون.
ئێستا پرۆسەی گۆڕینی دیمۆگرافیای حەوزی حەمرین و ناوچەی خانەقین بەشێوازێكی تر پیادە دەكرێ، پەنابردن بۆ گۆڕانكاری سنوری كارگێڕی و كردنەوەی یەكەی ئیداری نوێ، كە سەراپای پێچەوانەی مادەی ١٤٠ی دەستورە و لەجیاتی جێبەجێكردنی قۆناغی ئاسایی كردنەوەی ناوچەكە بەپێی مادەی ١٤٠، كەچی شێواندێكی تری ئاشكرای نەخشەی كارگێڕی و دیمۆگرافی ناوچەكە لەلایەن ئەنجومەنی پارێزگای دیالە و وەزارەتی پلاندانانی عێراقەوە جێبەجێ دەكرێ.
ئەگەر بەقەزاكردنی قەرەتەپەیان بۆ نەچووبایەتەسەر، ئێستا وایان لەگوڵاڵەش نەدەكرد، بەڵام بێسەروبەری كورد وایكرد ئەوەی سەدام تەواوی نەكرد عەرەبی سووننە تەواوی بكەن و هێندەی تر دۆخی ناوچە كوردستانیەكانی دیالە و حەمرینی سنوری خوارووی نیشتمان و خانەقینی بووكی كوردستان تێكبدەن.
بۆ بەقەزانەكردنی قەرەتەپە ئەوكات زیاتر لە ١٠٠ ئیمزای پەرلەمانتاران و سەرۆكی فراكسیۆنەكانم كۆكردەوە، لە دامەزراوە دەستوری و فیدرالیەكانیش سكاڵام كرد، بەداخەوە چونكە ئیرادەیەكی كوردی بەهێز نەبوو بێ ئەنجام بوون.
كە گوڵاڵە بووە بە قەزا، ناوچەی كوڵەجۆی زەنگاباد و ناوچەی پالانیەكان چی لێدێت، كاتی خۆی ئێمە نەمانهێشت بخرێتە سەر قەزای بەناو قەرەتەپە،ئێستا راستە لەرووی كارگێڕییەوە سەربە ئیدارەی گەرمیانە، بەڵام لەرووی جوگرافیەوە بەداخەوە هێشتا وەك ناوچەی ناكۆكی لەسەر ئەژمار دەكرێ.
بەپووختی، پیلانەكە لێرە ناوەستێ، بەقەزاكردنی قەرەتەپە و گوڵاڵە و دابراندنی جەبارەو قزڵرەبات (سەعدیە) لەسەر قەزای خانەقین، وادەكات ئەو ناوچانە بەتەواوەتی لەدەستی كورد بچن و كورد تەنها لەناو ناوەندی قەزای خانەقین قەتیس بكرێ، لەناو ناوەندی قەزای خانەقین-یش هێزە شیعیەكان بارەگا و لیست و كاندیان هەبوەو دەبێت.
نزیكەی ١٥٠ ساڵ لەمەوبەر مەحمود پاشای جاف بەشێك لەزەوییە كشتوكاڵیەكانی لەشارەزوور دەفرۆشێ و حەمەپاشای باوكیشی لەئێران دەبێت پارەی بۆ دەنێرێت، بە (١٠١٠٠) لیرەی ئالتون، كە بۆ ئەوكاتە پارەیەكی زۆر دەبێت، ناوچەی قزڵرەبات دەكرێ و ئەچیت لە بەغداد تاپۆیان ئەكات و دواتر لەساڵی ١٨٩٦ مزگەوتیك لە قزڵرەبات دروستدەكات تا ساڵی ٢٠١٤ داعش خابووری كرد.
مەحمود پاشای جاف تەنها یەك ئامانجی هەبوو، ئەو ناوچانە كوردستانن و دەبێ زەوییەكانی بەناوی كوردەوە بێت، مخابن دوای سەدەو نیوێك هێواش هێواش لەكیسمان چوون.