میتۆدی نوێی وتاری سیاسی لە هەرێمی كوردستان

حەیدەر مەنتك

2 کاتژمێر پێش ئێستا

راچڵەكین- 

خوێندنەوەیەك بۆ ڕەهەندەكانی لێدوانی هەڤاڵ (دەرباز كۆسرەت ڕەسووڵ)

لە كایەی سیاسیی هاوچەرخدا، وتاری سەركردەكان تەنیا دەربڕینی هەڵوێستێكی كاتی نییە، بەڵكو نەخشەڕێگایەكە بۆ چۆنیەتی ئاڕاستەكردنی ڕای گشتی و داڕشتنەوەی پەیوەندی نێوان دەسەڵات و هاووڵاتی. لەم چوارچێوەیەدا، لێدوانی ئەم دواییەی بەڕێز (دەرباز كۆسرەت ڕەسووڵ)، ئەندامی مەكتەبی سیاسیی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، وەك وەرچەرخانێكی گرنگ لە عەقڵیەتی بەڕێوەبردنی سیاسی و وتاری نیشتمانیدا دەردەكەوێت. ئەم لێدوانە تەنیا پەیامێكی حزبی نییە، بەڵكو دیدگایەكی ستراتیژی، ئەكادیمی و نیشتمانییە كە دەست لەسەر برینە سەرەكییەكانی كۆمەڵگە و سیستەمی حوكمرانی دەستنیشان دەكات.

یەكەم: پاراستنی قەوارەی نیشتمانی و ڕەتكردنەوەی دابەشبوون

یەكێك لە هەرە دیارترین خاڵەكانی ئەم لێدوانە، ڕەتكردنەوەی لێبڕاوانەی چەمـــــكی (دوو ئیدارەیی) بوو. بەڕێزیان بە ڕوونی ئاماژەی بەوە كرد، ئەم بابەتە بۆ هیچ لایەنێكی سیاسی نییە باسی بكات. لە ڕوانگەی زانستی سیاسییەوە، ئەم هەڵوێستە دووپاتكردنەوەی پرەنسیپی (سەروەریی یەكپارچەیی نیشتمانی)یە. لە جیهانی ئەمرۆدا، پارچە پارچەكردنی قەوارە سیاسییەكان تەنیا دەبێتە هۆی لاوازبوونی پێگەی هەرێمی و نێودەوڵەتی. بەڕێز دەرباز كۆسرەت ڕەسووڵ بەم پەیامە ئارامی و دڵنیایی گەڕاندەوە بۆ شەقام، و هێڵە سوورەكانی پاراستنی قەوارەی هەرێمی كوردستانی وەك یەكەیەكی سیاسیی یەكگرتوو بەرز ڕاگرت.

دووەم: چەمكی حكومەتی هاووڵاتیبوون و دادپەروەریی كۆمەڵایەتی

لێدوانەكە جەخت لەسەر گۆڕینی فەلسەفەی حوكمڕانی دەكاتەوە؛ لە حكومەتی حزبی و پشكپشكێنەوە بۆ (حكومەتی هاونیشتمانیان). حكومەتی داهاتوو دەبێ حكومەتی هەمووان بێت، بە جۆرێك كە تاك هەست بە كەرامەت و بوونی خۆی بكات لە سایەی یاسایەكی دادپەروەردا، كە ڕێگە نەدات كەس هەست بە مەزڵومیەت و غوبن بكات. لە ڕووی ئەكادیمییەوە، ئەمە تەواو هاوتایە لەگەڵ تیۆری (گرێبەستی كۆمەڵایەتی) جۆن لۆك و ڕۆسۆ، كە تێیدا دەوڵەت یان حكومەت تەنیا شەرعیەت لە خزمەتكردنی هاووڵاتیانەوە وەردەگرێت، نەك لە سەپاندنی هێز.

سێیەم: گەشەپێدانی بەردەوام و فرەچەشنكردنی سەرچاوەكانی داهات

پێشكەشكردنی پلانی خزمەتگوزاری و گواستنەوەی كەرتی كشتوكاڵ، ژینگە، پەروەردە و تەندروستی بۆ قۆناغێكی باڵاتر و بەرهەمهێن، نیشانەی تێگەیشتنی قووڵی بەڕێزیانە لە چەمكی (گەشەپێدانی بەردەوام) چەقبەستنی ئابوریی هەرێم لەسەر تەنیا یەك سەرچاوە (نەوت)، مەترسییەكی گەورەیە. لێرەوە، گرنگیدان بە كشتوكاڵ و ژینگە و مرۆڤ (لە ڕێگەی پەروەردە و تەندروستی) پایە سەرەكییەكانی بونیادنانی ئابورییەكی سەربەخۆ و بەهێزن.

چوارەم: گەڕاندنەوەی متمانە و بنبڕكردنی دەستێوەردانی حزبی

گرنگترین پەیام كە ڕاستەوخۆ دەست لەسەر داخوازیی گەنجان و تەواوی كۆمەڵگە دادەنێت، پرسی (دەستەبەركردنی هەلی كار بێ جیاوازی و بەبێ تەزكیەی حزبی) بوو. متمانە گەورەترین سەرمایەی نێوان دەسەڵات و گەلە. كاتێك هاووڵاتی هەست بكات لێهاتوویی و بڕوانامەكەی پێوەرە نەك لایەنگریی حزبی، متمانەی بە دامەزراوەكانی دەوڵەت دەگەڕێتەوە. ئەم گوتارە، پەیامێكی ڕوونە بۆ ڕیفۆرمی كارگێڕی و جێبەجێكردنی بنەمای (شایستەیی)

دەرەنجام و ڕەنگدانەوەی ئابوری و دەروونی

ئەم جۆرە لێدوانە هاوسەنگ و نیشتمانیانە، تەنیا پەیامی سیاسی نین، بەڵكو ڕەهەندێكی ڕاستەوخۆی ئابوری و كۆمەڵایەتییان هەیە. لە ڕووی بازاڕەوە، بازرگانان و سەرمایەداران كاتێك دەبینن سەركردە گەنج و بڕیاردەرەكان باس لە سەقامگیری، ڕەتكردنەوەی دابەشبوون و سەروەریی یاسا دەكەن، چەقبەستوویی بازار دەشكێت و وەبەرهێنان دەست پێدەكاتەوە. ئەمەش ڕاستەوخۆ كاریگەریی ئەرێنی لەسەر ژیانی هەژاران، كاسبكاران و كرێكارانی ڕۆژانە دەبێت. لێدوانی بەڕێز دەرباز كۆسرەت ڕەسووڵ، تێپەڕاندنی قۆناغی دروشمبازی بوو بەرەو قۆناغی بەرپرسیارێتیی مێژوویی، كە جێگای دەستخۆشی و پشتیوانیی تەواوی كۆمەڵگەیە.