سەردار عەزیز
19 کاتژمێر پێش ئێستا
پاشخان
ڕۆژانی پێنج و شەشی ئەم مانگە لە پاریس شاندی سوریی كە پێكهاتبو لە وەزیری دەرەوە و بەرپرسی هەواڵگریی سوریی، لە گەڵ شاندی ئیسرائیلی كە بە سەرۆكایەتی باڵوێزی ئیسرائیل لە ئەمریكا، بە سەرپەرشتی ئەمریكا، گەشتنە ڕێكەوتنێك كە بە هەموو پێوەرێك ئاساییكردنەوە یان تەتبیعە لە نێوان سوریا و ئیسرائیلدا، بە جۆرێك كە هەردوولا لە ئاستی هەواڵگری، بازرگانی، دیپلۆماسی هاوكاریی یەكتر بكەن و ناوەندێكی تایبەتی هەماهەنگی دروست بكەن. تەنانەت ئیسرائیل مەكتەبێكی تایبەت لە دیمەشق دەكاتەوە كە وەك باڵوێزخانە كار بكات، بەڵام ناوی نانێن باڵوێزخانە چونكە بە فەرمی تەتبیع نیە هەتا ڕێگە بە دیمەشق بدرێت لە تەل ئەبیب باڵوێزخانەی هەبێت.
هەندێك وەها دەبینن كە ئەم ڕێكەوتنە لە پاشخانی هێرشەكانی شێخ مەقسود و ئەشرەفییەن. ئەوانەی وەهای دەبینن بە گشتی دوو بەرەن: بەرەیەك وەهای دەبینێت كە هێرشەكانی حەلەب بۆ سەر كورد، هەوڵێكە بۆ پۆشینی ئەو تەتبیعەی لە نێوان شەرع و نەتانیاهوو واژۆكراوە. بەرەیەكی تر وەهای دەبینێت، كە دەرئەنجامی ئەوەیە.
هەندێكی تر وەهای دەبینن كە ڕێكەوتنەكەی نێوان سوریا و ئیسرائیل هەروەها ڕێكەوتنە لە نێوان توركیا و ئیسرائیل، بەو پێیە، ئیسرائیل لە باشور دەستی وەڵا دەبێت و دیمەشق هاوكاری دەبێت، توركیا لە باكوری سوریا، بە جۆرێك سوریا دەبێتە ناوچەی قەڵەمڕەوی ئیسرائیل و توركیا.
بە گومانم هێرشەكانی حەلەب دەرئەنجامی ڕاستەوخۆ بن. بەڵام بێگومان دەرئەنجامی دیفاكتۆیین یان ئەمری واقیع. بۆ نمونە كاتێك ئیسرائیل ڕازی دەكرێت، پاشان هێرش دەكرێتە سەر كورد، ئەوا ئیسرائیل دەستوبرد نایەتە هێرشكردنە سەر دیمەشق. لە هەمانكاتدا لە ڕوی میدیاییەوە، هێرشكردنە سەر كورد، دەبێتە مایە شاردنەوەی هەواڵی تەتبیعەكە. چونكە ئامادەكاری چەكدارە سورییەكان بۆ هێرش تەنها لە چەند ڕۆژی ڕابوردودا نەبوو.
دیارە لە ناو گەلانی موسوڵماندا زۆر باوە كە زاڵم بیت بەرامبەر لاواز و ملشۆڕبیت بەرامبەر بەهێز. ئەمە قوڵترین قەیرانی ئەخلاقی ئەو گەلانەیە.
ستراتیژی شەرع
پلانی شەرع لەو دێرەی سەرەوە سەرچاوە دەگرێت، سازشكردن بۆ دەرەوەی بەهێز، بەكارهێنانی زەبرزەنگی بێسنور بەرامبەر هاوڵاتیان لە ناوەوە. ئەم پلانە بە پێكەوەبونی بە زەبر forced integration ناسراوە. پاش دروز و عەلەوی ئێستا ئەم پلانە بەرامبەر كورد جێبەجێ دەكرێت.
دوو گەڕەكە كوردیەكەی حەلەب، خاڵی لاوازی سوپای سوریای دیموكراتن. چونكە ئەم گەڕەكانە بەپێی ڕێكەوتن لە گەڵ شەرعدا نزیكەی هەزار شەرڤان لێی دەرچوون. ئەوەی ماوەتەوە تەنها هێزی ئاسایشە. لە هەمانكاتدا دابڕانێكی زیاتر لە پەنجا كیلۆمەتریی هەیە لە نێوان حەلەب و ناوچەی ژێر دەسەڵاتی كوردیی.
شەڕع دەیەوێت سەركەوتن بەرامبەر كورد بەدەستبهێنێت. كوردیش دەیەوێت ئەو سەركەوتنە شكستبهێنێت، یان ئەگەریش ڕویدا بە زۆرترین باجەوە بێت.
ستراتیژی توركیا
حەلەب بۆ توركیا زێدە گرنگە. لە ڕاستیدا لە نەستی توركیدا حەلەب ناوچەیەكی توركییە. ئەگەر ڕاستەوخۆش نەگەڕێتەوە سەر توركیا ئەوا دەبێت ناوچەی قەڵەم ڕەویی توركی بێت. گەر لە یادتان بێت هەفتەیەك پاش كەوتنی ئەسەد ئەردۆگان ووتی، توركیا گەورەترە لە توركیا. هەروەها ووتی وەك نەتەوە، ناتوانین دیدمان لە تەنها ٧٨٢ هەزار كیلۆمەتردا قەتیس بكەین. بۆ ئەردۆگان زاڵبون بە سەر ناوچەكەدا وەك چارەنوسێكە، توركیا ناتوانێت لێی ڕابكات، بە قسەی ئەو. هەروەها ووتی ئەوانەی كە دەڵێن بۆ توركیا لە لیبیا و سۆماڵە، لەمە تێناگەن. لەم ڕوەوە توركیا خۆی زیاتر لە هێزێكی ناوەندی دەبینێت. بۆ لێكۆڵەری تورك ئاسلی ئایدنتاشباش ئەمە هیچ نیە جگە لە تراویلكەیەك.
بۆ توركیا حەلەب بەشێكە لە پرۆسەی كردنی سوریا بە پاشكۆی توركیا و بەهێزكردنی پێگەی توركیا لە ناوچەكە. لەم ڕوەوە بونی كورد لە حەلەب وەك ڕێگرییەك دەبینێت. هەروەها بەشێكە لە پرۆسەی سنورداركردنی پێگەی كورد لە سوریا.
هەرچەندە توركیا بەشێك نەبوو لە ڕێكەوتنەكەی نێوان سوریا و ئیسرائیل بەڵام هاكان فیدان لە پاریس، ڕۆژی شەشی مانگ وەزیری دەرەوەی سوری لەوێ دیداریان سازكرد.
لای تورك و سورییەكانیش، كورد وەها دەبینرێت كە لە ڕابوردودا بونی نەبوە، هیچ ڕۆڵ و پێگەیەكی نەبوە، بۆیە ئێستا هەر شتێكی هەبێت زیادەیە. كردنی سندوقی بۆیاخی پێڵاو هەروەها چەمكی بویەچی، بە سیمبولی كورد بۆ لێسەندنەوەی هەموو سیاسیی بونێكە لە مرۆڤی كورد. كردنیەتی بە بونەوەرێكی ناسیاسیی بێ ماف.
ئەمە ئەو لۆژیكە بەرهەم دەهێنێت كە زوڵم، زوڵم دروست دەكات. زوڵمی ئەسەد، زاڵمی سوننە بەرهەم دەهێنێت. گرێی گەورەی دروستكردنی دەوڵەت لە سوریا ئەمەیە. كاتێك سوننەیەك خۆی بە زوڵم لێكراو دەبینێت ئەوا ماف بە خۆی دەدات كە زوڵم لە هەموو ئەوانیتر بكات. لە كاتێكدا دەبوو زوڵم لای زوڵم لێكراون ئەو ئاگاییەی بەرهەم بهێنایە لەوەی چۆن زوڵم كۆتایی بێت. بەڵام ئەمە دۆخێكی باڵایی ئینسانییە، لە هەموو كەسێكدا بونی نیە.
ستراتیژی كوردی
وەها دیارە دۆخی كورد لە هەموو ساتێك باشترە. ئەمەش هەنگاوێكی باشە، هەرچەندە سنوردارە. چونكە پەرتبونی كورد زیانی زۆر دەگەیەنێت. بەڵام پێكەوەبونیان مەرج نیە هێزی كاریگەر بێت، بەڵام زۆر باشە. وەك چۆن دروز و عەلەوییەكان سازش ناكەن، كوردیش نابێت سازش بكات، چونكە هێزەكانی ناو حەلەب، چگە لە كۆمەڵێك چەتەی تینو بە خوێن، خاوەن هیچ بەهایەكی تر نین.
بەڵام لە هەمانكاتدا كورد دەبێت بە هەموو جۆرێك هەوڵ بدات بۆ خۆ بە دوور گرتن لە شەڕ.
لە كۆتاییدا شەرع وەك هەموو دیكتاتۆرەكانی ناوچەكە، سازشكەرە بۆ دەرەوەی بەهێز، دڕندەیە بۆ ناوەوەی لاواز.