سەردار عەزیز
16 کاتژمێر پێش ئێستا
لە ڕۆژانی ڕابوردودا، ئەم پرسیارەم چەند جارێك بەرچاو كەوت. پرسیارەكە بۆ خۆی ئاڵۆزە، دەكرێت چەندین مانا هەڵبگرێت. یەكەم مانا، بەو مەبەستە دەپرسرێت كە حەلەب شارێكی كوردی نیە، كورد چی دەكەن لەوێ؟ دووەم، چونكە حەلەب شارێكی كوردی نیە، ئەوا كورد لەوێ خاوەن ماڵ نین. سێیەم، لە هەمانكاتدا پرسیارەكە بۆ ئەوەیە كە كورد نابێت بۆ شوێنێك شەڕ بكات كە كوردستان نیە.
كاتێك لە مێژو و پێكهاتەی كۆمەڵایەتی و سیاسی و جوگرافی ناوچەكە دەڕوانیت، هەموو ئەم تێگەیشتن و پرسیارانە هەڵەی گەورەن. دیار ەئەگەر لە ناو كورددا خۆی ئەم پرسیارە دەكرێت، ئەوا لە ناو عەرەب و سوری و ئەوانیتردا جەنگی نەرەتیڤ یان جەنگی پڕوپاگەنەدە بەشێكی دانەبڕاوی جەنگەكەیە.
بۆ تێگەیشتن لە بونی كورد لە حەلەب، دەبێت لە مێژوی ناوچەكە و تێزە سیاسی و كۆمەڵایەتییەكانی بە قوڵی و بە ووردی ووردبینەوە.
یەكەم پێودانگ. چونكە بونی كورد لەو خاكەی پێی دەوترێت سوریا، زۆر پێش بونی سوریایە، ئەوا ناتوانین لە هەناو چوارچێوەی سوریادا لە بون و نەبونی كورد بگەین، بەڵكو پێویستمان بە تێگەیشتنی درێژمەودایە، لۆنگ-دویرەی، هەروەها لە ڕووی پانتاییەوە دەبێت فراونتر بیر بكەینەوە.
دووەم، ئەگەر وەها بیربكەینەوە كە ناوچەیەك هەیە كوردی تیادایە و ناوچەی كوردی سوریایە، ئەوا لە هەناو چوارچێوەی دەوڵەتی تیرەتۆری یان دەوڵەت نەتەوەدا بیردەكەینەوە، كە سوریا هێشتا نەبوەتە دەوڵەتێكی لەوجۆرە. سوریا پانتاییەكە كە هێزەكان تیایدا لە ململانێدان هەتا بمێننەوە یان زاڵ بن.
با لە مێژوی دوورەوە دەسپێبكەین
قەڵای حەلەب كە شارەكی پێ دەناسرێتەوە لە سەردەمی دەوڵەتی زەنكیدا لە سەدەی دوانزەدا دروستكراوە، لە سەردەمی سەلجوقییەكاندا. پاشان ئەییوبییەكان حوكمی دەكەن. پاشان هۆلاكۆ و تەیمور هەتا سەدەی سیانزە حوكمی دەكەن.
لە سەدەی سیانزەوە بۆ شانزە، مەمالیكەكان بەڕێوەی دەبەن. لە سەدەی شانزە كە شارەكە دەبێتە عوسمانی كورد تیایدا باڵا دەست دەبن.
لە سەدەی حەڤدە عەلی جانبۆلات-ئۆغلۆ، كە پاشان وەك عەلی جانبۆلات دەناسرێت، دیارە ئۆغلۆ بە توركی یانی كور، كەسێكی كوردە، دەبێت حاكمی شارەكە. سەردەمی حوكمی عەلی حەلەب بوو بە ناوەندی بازرگانی و لە گەڵ ئەوروپادا پەیوەندیی دروست كرد. بەڵام عەلی كە لە لایەن ئەفسەرانەوە دژایەتی دەكرا، نێردرا بۆ ئەوروپا و پاشان لە بەلیگراد لە ساڵی ١٦١٠ كوژرا.
پاش ئەمە بنەماڵەی جانبۆلات دەبن بە دوو بەشەوە، بەشێكیان دەچن بۆ لوبنان و دەبن بە بنەمای بنەماڵەی جونبولاتی ئێستا كە دروزن. بەشێكیان دەچن بۆ ناوچەی جەبەل كورد.
كورد هەمیشە لە حەلەب دەبن. هەتا سەردەمی نوێش. یەكێك لە ناسراوترین سەرۆكەكانی سوریا كە حوسنی زەعیمە، لە بنەماڵەیەكی ئاغای حەلەبن و كوردە.
لە سەردەمی دەوڵەتی سوریدا، ڕۆشنبیرە عەرەبەكان دەڵێن، كورد لە حەفتاكانەوە هاتوەتە دیمەشق و ئەو ناچەیە كە ئێستا بە ئەشرەفیە و شێخ مەقسود ناسراوە، ناوچەیەكی چۆڵ بوە. شێخ مەقسود كە لەوێ نیشتەجێ بوە، كەسێكی سۆفی كورد بوە.
بە گشتی دوو هۆكار وەها دەكەن، كە كورد بێن بۆ حەلەب، گۆڕینی ئابوری و بەشاربون، لە گەڵ فشار و ناچاریی سیاسیی. بەشی زۆری ئەو كوردانەی كە دێنە حەلەب قوربانی سیاسەتی دەوڵەتی سوریای نوێن كە لە هەموو مافێك بێبەشی كوردوون و ناچار بوون كۆچ بكەن بۆ شار و لە پەراوێزی شاردا بگیرسێنەوە. ئەم دیاردەیە بەشێكە لە مێژوی دەوڵەتی پاش كۆلۆنیالی لە دونیادا، كە بە دیاردەی شانتی-تاون ناسراوە.
حەكایەتی عەرەبەكان دەخوازێت بڵێت كورد خەڵكی حەلەب نین. ئەم ئارگومێنەیە لە چەند ئاستێكدا بێ بنەمایە. لە سەردەمی عوسمانی و پێش عوسمانی كورد لە ناوچەكە هەبوون. لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتدا ئاگایی سیاسی تیرەتۆری بونی نەبوە. بەو مانایە كەسێك نەبوە خەڵكی شوێنێك بێت و خەڵكی شوێنێكی تر نەبێت، غەڵك بە ئاسانی و هەروەها بە ناچاریی بە سەرانسەری سەرزەمینی ئیمپراتۆریەتدا جوڵەیان كردوە. زۆربەی یەنی-شارییەكان كە سەربازی لە خێزان دابڕاوی خەڵكی بەلقان بوون. هەروەها مەمالیكەكان خەڵكی جۆرجیا و ئاسیای ناوەند بوون. كەسێكی وەك محەمەد عەلی كە حوكمی میسری كرد ئەلبانی بوو.
لە پاش دروستبونی دەوڵەتی سوریی، كورد یان سوریین یان خەڵكی هیچ كوێ نین، بە تایبەتی پاش هاتنی بەعس. لە هەردوو دۆخەكەدا، ناتوانرێت بوترێت بۆ لە حەلەبن یان نا.
لە پاش بەهاری عەرەبی لە ناوچەكانی عەفرین و دەوروبەری تیرۆریستەكان كوردێكی زۆر ناچار بە كۆچ دەكەن بۆ حەلەب. لە ساڵی ٢٠١٢ سەرەتا شەڕ دژ بە ئەسەد لە ناوچە كوردییەكانەوە دەستی پێكرد. پاشان ئەسەد بۆ كەمكردنەوەی فشار، شەڕی كوردی نەكرد، چونكە كورد خواستی ئەوەبوو بمێنێتەوە، بۆیە تیرۆیستەكان كەوتنە شەڕی دژە كورد. بەتایبەتی كاتێك ناوچەی كوردنشین لە جێگەیەكی ستراتیژیدیدایە لە نێوان حەلەبو گازی-عەیناتاب. بەشی زۆری ئەو شەڕەی هەیە كۆنە قینی ئەو تیرۆریستانەیە دژ بە خەڵكی شخ مەقسود و ئەشرەفییە.
مانگی دە لە عەممان بووم، شۆفێرێكی فەلەستینی هێنامی بۆ فڕۆكەخانە، لە ڕێگا لە كاتی قسەكردندا ووتی، ئێمەی فەلەستینی و ئێوەی كورد، دەڕۆین بۆ هەر كوێ دەڵێن ئێوە خەڵكی ئێرە نین.
دەكرێت كورد لە حەلەبەوە بچنەوە بۆ عەفرین، كە تیرۆریستەكان ماڵەكانیان داگیركردوون. بەڵام ئەگەر خەڵكێك شەست ساڵە لەو شارەن و هاووڵاتی ئەو وڵاتەن ئەوا هەموو مافێكیان هەیە لەوێ بن. كێشەی زۆرینەی گەلانی ناوچەكە ئەوەیە كە نە عەقڵیان هەیە نە ئەخلاق.