عارف قوربانى
2 کاتژمێر پێش ئێستا
راچڵەکین-
ئەوەی لە چەند رۆژی رابردوو لەلایەن گرووپە تیرۆریستییەكانی سەر بە دەسەڵاتی سووریای عەرەبی بەرامبەر بە دانیشتووانی گەڕەكە كوردنشینەكانی ئەشرەفییە و شێخ مەقسوود لە حەلەب كرا، ئەو راستییەی دەرخست لە سووریا و لە هەریەك لە وڵاتە داگیركەرەكانی دیكەی كوردستان، چەند سیستمی سیاسی بگۆڕدرێت و چەند رژێمی جیاوازتر بێنە سەر دەسەڵات، بەرانبەر بە كورد هیچ ناگۆڕێت، چونكە رژێمی حوكمڕان و سیستمە سیاسییەكەی وابەستەی دامەزراوەیەكی گەورەترە، ئەویش دەوڵەتە و دەوڵەتەكەش بۆ كوردستان داگیركەرە.
لە هەلومەرج و رۆژگارێكدا ئەو لەشكركێشی و شاڵاوە دڕندانەیە كرایە سەر كوردی ئەو شارە، ئەمریكا و وڵاتانی رۆژئاوا مەرجیان بۆ كرانەوەی جیهان بە رووی دەسەڵاتی یەك ساڵەی رژێمی ئەحمەد شەرع، پابەندبوون و وابەستەبوونی دەسەڵاتی سووریایە بە پاراستنی مافی پێكهاتە نەتەوەیی و كەمینە جیاوازەكانی وڵاتەكەوە. لەو بارودۆخە هەستیارەی رژێمەكەی شەرعدا كە هێشتا نەكەوتووەتە سەر پێ و لەژێر تاقیكردنەوە و چاودێریدایە بەو جۆرە رەفتار لەگەڵ كورد بكات، ئەگەر دەسەڵات و پێگەی حوكمڕانییەكەی بچەسپێت، دەبێت چی چارەنووسێكی رەش چاوەڕوانی كورد بكات؟
دیمەنی كوشتن و ئازاردانی ژن و منداڵ و لاوی كورد و سوكایەتی بە تەرمی شەهیدەكان، لەو گرتە ڤیدیۆییانەی بڵاوكراونەتەوە كە بەدڵنیاییەوە مشتێكن لە خەروارێ، ئەوە دەسەلمێنن، هاوشێوەبوونی كورد لە ئایین و مەزهەب لەگەڵ عەرەبە دەسەڵاتدارەكانی ئێستای سووریای عەرەبی، هیچ دەردێكی نەوەكانی سەڵاحەدین تیمار ناكات، چونكە لە بنەڕەتدا جیاوازییەكە نەتەوەییە و ئەوان لە دێرزەمانەوە واهاتوون بوونی هیچ نەتەوەیەكی دیكە قبووڵ ناكەن. ئەمەش بەواتای ئەوە دێت كە پلانی كۆمەڵكوژیی ئەشرەفییە و شێخ مەقسوود سەرەتایە و رێی لێنەگیرێت، لە ساڵانی داهاتوو شایەتی دیمەنی ستەمكاریی زیاتر دەبین.
نەك هەر بۆ ئەم ساڵەی تەمەنی دەسەڵاتە سوننەگەراكەی ئەحمەد شەرع، تەنانەت لە 10 بۆ 12 ساڵی رابردووی رووداوە خوێناوییەكانی ناو سووریاشدا، هێزە كوردییەكانی ئەو وڵاتە هیچ گرفت و سەرئێشەیەكیان بۆ دەسەڵاتی سووریای عەرەبی دروست نەكردووە. نەبوون بە تەرەف لە هیچ كام لەو كێشە و ناكۆكییە خوێناوییانەی روویانداوە. بە ئەندازەی هەموو هێزە عەرەبییەكانی دەوڵەت و ئۆپۆزیسیۆنی ئەوساش، لە شەڕی دژ بە داعش جەنگاون و لەوان زیاتر قوربانییان داوە، بەڵام هیچ كام لەمانە نەبوون و نابن بە پاساو بۆ ئەوەی شەرع و هەر رژێمێكی دیكەش بێتە سەر حوكم، دەست لە پاكتاوكردنی كورد هەڵگرێت. بۆیە دەبێت كورد لەو راستییە تێبگات تاوەكو نەبێت بە خاوەن دەوڵەتی خۆی، هیچ گەرەنتییەك نییە بۆ ئاسایش و سەقامگیریی و مانەوەی، بەردەوام وەك قوربانی خۆی دەبینێتەوە.
راستییەكی دیكەش كە دەكرێت لە دەرئەنجامی ئەم ستەمكارییەوە لێی بڕوانین، بوونی كوردە لە چەند ناوەندێكی جیهانی، بۆ نموونە بوونی د. عەلی قەرەداخی وەك سەرۆكی یەكێتیی زانایانی ئیسلامی جیهان، هەروەها بوونی د. بەرهەم ساڵح وەك سەرۆكی كۆمسیاری باڵای نەتەوە یەكگرتووەكان. بەشێكی زۆری خەڵك تێڕوانین و چاوەڕوانییان بەو جۆرە بوو كە بوونی كورد لەو پۆست و پێگە جیهانییانە دەكرێت ببێتە دەرفەت بۆ پرسی نەتەوەیەكی بێدەوڵەتی وەك كورد تاوەكو بەهۆیانەوە پشتیوانیی جیهانی دەستەبەر بكرێت بۆ گەیشتن بە مافە زەوتكراوەكانی.
لە رووداوی هێرشی دڕندانەی گرووپە تیرۆریستییەكانی سەر بە دەسەڵاتی سووریای عەرەبی بۆ سەر گەڕەكە كوردییەكانی ئەشرەفییە و شێخ مەقسود، بێدەنگی و بێهەڵوێستیی ئەو دوو كارەكتەرە جیهانییە شۆكێكی جەرگبڕبوو بۆ كورد. بەتایبەت كە رووداوەكە راستەوخۆ پەیوەندی بە خودی هەردوو ئەو دامەزراوە جیهانییەوە هەیە كە ئەو كوردانە سەركردایەتی دەكەن.
گرووپە چەكدارەكانی سووریای عەرەبی، لەژێر ناوی كەتائیبی ئیسلام و بە تەكبیر و ئەڵڵاهوئەكبەرەوە، بە فەتوای جیهاد و كافركردنی كورد دەستیان بە هێرشەكانیان كرد. ئایا سەرۆكی گشتیی یەكێتیی زانایانی موسڵمانانی جیهان، بەڕێز د. عەلی قەرەداخی نەیدەتوانی فەتوای حەرامكردنی خوێنی كورد بدات؟
گرووپە چەكدارەكانی سووریای عەرەبی بە ئاشكرا و بە بەرچاوی خودا و خەڵكەوە بڕیاری ئاوارە و دەربەدەركردن و وێرانكردنی ماڵی كوردەكانیان دا، بەپێی ئامارە راگەیێندراوەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان، نزیكەی 150 هەزار كەس ئاوارە و دەربەدەر بوون، سەرۆكی كۆمیسیاری باڵای نەتەوە یەكگرتوەكان بۆ كاروباری ئاوارە، بەڕێز د. بەرهەم ئەحمەد ساڵح نەیدەتوانی بە تەلەفۆنێك داوا لە ئەحمەد شەرع بكات ئاوارەكردنی كورد رابگرێت؟ ئایا هەر بەڕاستی بوونی كورد لەو پێگە و دامەزراوە گرنگ و نێودەوڵەتییانە بۆ كورد بێسوودە، وەك لە كۆستی كوردان لە حەلەب بینیمان، یان پەیوەندی بە خەمی كوردبوونی كارەكتەرەكانەوە هەیە؟
لە پاڵ ئەم راستییە تاڵانەی باسمكرد، لە رووداوەكەی شێخ مەقسوود دا دوو راستی دیكەش وەك خاڵی گرنگ و دڵخۆشكەر دەركەوتن. یەكەمیان لەو هەلومەرج و بارودۆخە ناوخۆییەی ماڵی كورد كە هیچ كات بە ئەندازەی ئێستا لێكترازاو نەبووە، پێكەوەبوونی كورد بوو لەم كۆستە گەورەیە. لە هەر چوار پارچەكەی كوردستان و لەناو هەموو كوردانی پاڕاگەندەی سەر گۆی زەوی، لە دیندار و بێدین، لەوپەڕی راستەوە بۆ چەپ، زۆرینەی هەرە زۆری كورد وەك ئەوەی خەڵكی شێخ مەقسوود بین، پێكەوە ئازارمان چەشت. ئەم یەكهەڵوێستی و یەكبوونە هەتوانی راستەقینەی برینەكانمانە. دەبێت وەك دەستپێكێك بۆ پێكەوەبوونێكی دوورمەودا دەستی پێوە بگرین و نەهێڵین كەسانی دەروون نەخۆش لەناو میدیا و لەناو كۆڕ و كۆمەڵە سیاسییەكانماندا درز بخەنە یەكڕیزیی كوردەوە.
دووەم راستی گرنگ و دڵخۆشكەر بۆ گەلێكی بێ باڵیۆز وەك كورد، كە دەنگ و هاواری بە گوێی جیهان ناگات، دەرگەكانی یەكێتیی ئەورووپا و نەتەوە یەكگرتووەكان و كۆشكی سپی بە روودا ناكرێنەوە، ئەم جارە رۆڵی میدیای كوردی بوو لە گەیاندنی ئازارەكانی كورد بە ناوەندە گرنگەكانی جیهان. دەكرێت لەم رووداوەدا میدیا وەك زمانی گەلێكی بێباڵیۆز وێنا بكرێت. لەگەڵ دەستخۆشی و ستایشم بۆ تەواوی میدیاكانی كوردستان كە لە ئاستی ناوخۆی كوردی هەموویان رۆڵی گرنگیان هەبوو لە دروستكردنی ئەو هاوسۆزی و یەكهەڵوێستییەی دروست بوو، بەڵام بەتایبەتی و بە دیاریكراوی دەمەوێ ستایشی رۆڵی سێ كارەكتەری نێو میدیای كورد وەك سێكوچكەیەك لە نێوان كۆشكی سپی و نەتەوە یەكگرتووەكان و یەكێتیی ئەوروپا بەرز بنرخێنم؛ ئەوانیش هەر یەك لە "دیار كوردە، نامۆ عەبدوڵڵا و ئاڵا شاڵی"، پەیامنێرانی رووداون.
هەر یەك لەم سێ كارەكتەرە میدیاییەی كورد لەو سێ ناوەندە گرنگەی جیهان رۆڵی باڵیۆزی كوردیان بینی. دەیان وەزیر و نێردە و باڵیۆزی وڵاتانیان هێنایە قسە، یەكێتیی ئەورووپایان پڕكرد لە باسوخواسی مەینەتییەكانی كوردانی حەلەب و رۆژئاوای كوردستان، نەتەوە یەكگرتووەكانیان خستە بەردەم بەرپرسیارێتی ئیدانەكردنی تاوانەكانی ئەحمەد شەرعەوە. دیار كوردە ببووە تابلۆی ئازارەكانی شێخ مەقسوود لە كۆشكی سپیی ئەمریكا وەك باڵاترین ناوەندی بڕیاربەدەستی ئەمڕۆی جیهان.
دەركەوتنی ئەم راستییە گرنگە لە رۆڵی میدیا، بۆ كوردی بێ نوێنەر و بێباڵیۆز زۆر گرنگە، دەبێت ئەم هەوڵ و تێكۆشانەی رووداو نادیدە نەگیرێت، هەروەها پێویستە ببێتە هاندەر بۆ پەرەپێدانی زیاتری میدیا لە كوردستان، بەتایبەتیش بۆ دروستكردنی میدیایەك كە جیهان لە پاڵ وێنەكانییەوە لە زمانەكەشی تێبگات. دەبێت دەسەڵاتدارانی كورد ئەوە وەك دەرفەت ببینن كە ناوەندەكانی جیهان دەرگەیان بەڕووی نێردەی دیپلۆماسی و باڵیۆزی كوردستان داخراوە، بەمانای ئەوە نییە رێگەیەك نەبێت كورد پێیدا بچێتە ژوورەوە، میدیا ئەمڕۆ سەلماندی و دەتوانێت ببێتە زمانی كوردی بێباڵیۆز.
لەڕووداو وەرگیراوە