ئەبوبەكر كاروانی
3 کاتژمێر پێش ئێستا
واقیع و جیهانیش پێمان دەڵێن، ڕێگای برایەتی نەتەوەو گەلان، لە سەردەمی دابەشبوونی جیهان بە سەر ناسنامە نەتەوەیی و دەوڵەت نەتەوەكاندا، داناننانە بەمافی چارەنووسی نەتەوەكاندا، جا بە درووستكردنی دەوڵەتی سەربەخۆ بێت یاخود یەكێتی ئارەزوومەندانە لە فۆرمی فیدراڵیەتدا. لەم ڕێگەیەوە نەبێت، بەبنەمای هاوڵاتێتی یەكسان و هەندێ مافی كەلتوری و زمانەوانی و بەشداری سیاسی ئەوئامانجە نایەتەدی، بەتایبەتیش بۆ نەتەوە گەورە بێ دەوڵەتەكانی وەكو كوردو ئەو پاشخانە بریندارە زۆر خایاندووەی لە چەوساندنەوەی نەتەوەییداهەیەتی،.چارەسەری نەتەوەیی واتە داننان بەنەتەوەكان و نیشتیمانەكانیان وەرێز گرتن لەو بەرەنجامانەی لێی دەكەوێتەوە، كێشە نەتەوەییەكە بەڕیشەیی چارەسەر دەكات، بەمەرجی رێزگرتن لە ئیرادەی نەتەوەی بێ دەوڵەت و ژێر دەست، چونكە یان دەیكات بە خاوەنی دەوڵەتی خۆی و سەروەر بەسەر خاك و چارەنووسی خۆیەوە، یاخود دەستكاری دەوڵەتی تاك نەتەوەی وەكو توركیا دەكات و دەیكات بە دەوڵەتی هاوبەشی نەتەوەو پێكهاتەكان، هاوشێوەی بەلجیكاو لە ئاستێكیشدا بێت ئێستای عێراق.
بەچارەسەربوونی كێشە نەتەوەییەكەو ئیعتیبار گێڕانەوە بۆ نەتەوەكان، بەتایبەتیش نەتەوە بندەستەكان، گرێی هەست بەكەمی و سووكایەتی پێكردن و بێبەشی لایان بەرەو كرانەوە دەچێت، لێرەشەوە هەستیارییە نەتەوەییەكان كەم دەبنەوەو گیانی یەكتر تەواو كردن و بەسەریەكدا كرانەوەو لەبەرچاوگرتنی بەرژەوەندی و ئەركە هاوبەشەكان زۆرتر دەبێت.هاوشێوەی وڵاتانی یەكێتی ئەوروپا.
بەدەر لەمە، رەتكردنەوەی مۆدێلی دەوڵەت نەتەوە و نەتەوایەتی و گرەو كردن لەسەر برایەتی گەلان لە چوارچێوەی لە نەتەوەخستنی هەمووان و لەوانەش نەتەوایەتی نەتەوەی سەردەست و كۆكردنەوەیان لەچوارچێوەی نەتەوەیەكی هاوبەشی نانەتەوەیی بەناوی نەتەوەی دیموكراتدا، كەرووی دووەمی چەمكی گەلە بەواتا دەستوورییەكەی بەهەندێ ئاڵۆزكردنەوە، نامانگەیەنێت بەهیچ، چونكە تواناكانی كورد، واقیعی جیهانی ، بەرژەوەندییەكانی نەتەوەی سەردەست و ئاڵۆزییەكانی واقیع، لەوە بەهێزترن ڕێگە بەیۆتۆپیایەكی لەم جۆرەبدەن.
ئایدۆلۆژیاو پرۆژەیەكیش تەنها مەرج نییە جوان و سەرنجڕاكێش بێت، بەڵكو دەبێت واقیعیش بێت و قابیلی جێ بەجێكردن بێت، دەنا قوربانیدانەكان لەپێناو خودی ئایدۆلۆژیاكە دادەبن بێ ئەوەی هیچ گۆڕانێكی قووڵ لە واقیعدا درووست بكەن. نەتەوە سەردەستەكانی ئەو وڵاتانەی كوردیان بەسەردا دابەشكراوە، لەچوارچێوەی پێدراوەكانی جیهان و ئەم قۆناغەی مێژووی مرۆڤایەتیدا، ئامادەنین دەست لە پێناسی نەتەوەیی خۆیان هەڵبگرن ولەسەرداوای ئێمە ببن بە گەل و توخمی نەتەوەیەكی دەستكردی بێ ڕۆح بەناوی نەتەوەی دیموكرات، بۆیە ئەوەی لاواز دەبێت، تەنها نەتەوایەتی كوردیی خۆیەتی، مۆدێلی دەوڵەت- نەتەوەش وەك خۆی دەمێنێت وبەردەوام دەبێت، تالەسەر ئاستی جیهان ومێژووی مرۆڤایەتیدا تێدەپەرێێنرێت و فۆرمێكی تری خۆ رێكخستن شوێنی دەگرێتەوە، كەلەئاسۆی نزیك ومامناوەندا شتێكی لەوجۆرە دیارنییەو هەموو ئەوەی هەیە ئاڵوگۆرە لەنێو خودی ئەم مۆدێلە لەدەوڵەتدا.، ئێمەش سەرەنجام لەم ڕاستی و بەڵگە نەویستەی ئێستای جیهان هەر تێدەگەین، بەڵام هەروەك وتم دوای ئەوەی زۆر دەرفەت لە دەستی نەتەوەكەمان دەچێت.
بۆیە ئەم دیدە بۆ نەتەوایەتی و دەوڵەت نەتەوەو نەتەوەی دیموكرات و پێكەوە ژیان و خوشك و برایەتی گەلان، كێشەی هەست بە برایەتی نەكردنی كورد چارەسەر ناكات، لەواقیعیشدا رووی دووەمی گووتاری فەرمیی ئەو دەوڵەت نەتەوانەش پێكدەهێنێت كەكوردیان بەسەردا دابەشكراوە بەهەندێ جیاوازییەوە، چونكە ئەوانیش كێشەكە لە كوردو داواكارییەكانی و خۆپێناسە كردنی رۆڵەكانی وەك نەتەوەیەكی خاوەن نیشتیمان و دیرۆك و ناسنامەی جیاوازدا دەبینن، لە كاتێكدا هەروەك باخچەلی دەڵێت، لەروانگەی ئەوانەوە كورد نەتەوە نیە، بەڵكو ئەتنیك و قەومە!.
ئێمەش بەم دیدەمان بەو واتا باوە ناسیۆنالیستە كە جیهانی نوێی لەسەر درووست بووە، دەیخەینەڕوو، كورد نەتەوە نییە! نەتەوایەتی كوردی و دەست گرتن بە گووتارەكەشیەوە رێگەی رزگاری نییە هەربۆیە دەستبەرداری بووین و بەدوای فۆرمێكی تری خۆپێناسەكردن و چارەسەریدا گەراوین و لەوسەرەرێگەشدا گەیشتووین بە نەتەوەی دیموكرات.
بەڵام هەرگیز ئەمە وا ناكات بەرامبەرەكان واز لە نەتەوایەتی و دەوڵەت نەتەوەی خۆیان بێنن، لەكاتێكدا كێشەی گەورە بۆ تێكۆشان و خۆ پێناسەكردن و رێكخستنی كورد درووست دەكات. بۆیە تا لە چوارچێوەی ئەم دەوڵەتانەی ئێستادا دان بە كوردستان و كورد وەك نەتەوەو ناسیۆنالیزمی كوردیدا نەنرێت، دەوڵەتی كوردستان یاخوود لانی كەم لە فۆرمی فیدراڵییەتدا كورد خودان سەروەری ناوخۆیی و هاوبەشی ئەم دەوڵەتانەی ئێستا نەبێت و پێناسەی دەوڵەت نەگۆڕێت- كە هەر ئەمەش وا دەكات دەستكاری جەوهەری دەوڵەتەكە بكریت و لە دەوڵەتی نەتەوەیەكی دیاریكراوەوە بگۆڕیت بۆ دەوڵەتی كۆی نەتەوەو پێكهاتەكانی ناوی كە لەڕێی دەستوورێكی مەدەنی تەوافوقییەوە دێتەدی- هیچ دەرفەتێكی ڕاستەقینە لە بەردەم پیادەكردنی بنەمای برایەتی گەلاندا بوونی نییە، بەڵكو چارەسەریی نەتەوەی دیموكرات وەك خەیاڵیكی خۆش دێتە پێش چاوو، هەربۆیە دەكرێت بیرۆكەیەكی لەم شێوە، بە كەڵكی ئەوە بێت دۆخێكی سرووشتیی گریمانەكراو پێكبێنیت، بەڵام ناكرێت بەچارەسەرێكی واقیعی بۆ كێشەی ئێستای كوردو بەگشتی كێشە نەتەوەییەكانی تر بخرێتە روو، چونكە بەكردەوە دەچێتە خزمەت دیدی دەوڵەت نەتەوەكانی ئێستا بۆ چارەسەركردنی كێشەكە بەهەندێ سازشی ناجەوهەریەوە، كە ئەویش ئەوەیە وەرن هەموومان برا بین و پێكەوە بژین كوردەكان مافە كەلتووریەكانیان هەبێت و دان بە دیفاكتۆی دەوڵەت نەتەوەی سەردەستدا بنرێت و كەس لە دەرەوەی رەوایەتی و جوارچێوەی دەوڵەت و لۆژیك و پێوەرەكانی، خۆی وەك نەتەوەو خودان جووڵانەوەو داواكاریی نەتەوەیی نەناسێنێت و نەبینێت.
لە كاتێكدا بۆ ئەوەی برایەتی بێتە دی، دەبێت دانپێدانان بەیەكتردا لەئارادا بێت، دانپێدانانی ڕاستەقینەو ئەوەی ئێمەش مەبەستمانە نایەتەدی، ئەگەر وەك ئەوەی من هەم وخۆم دەبینم و وێنادەكەم دانم پێدا نەنرێت، چونكە بەدەر لەوە تۆ دان بەخۆتدا دەنێی لە مندا، واتە منێكت دەوێت خزمەت بەوێناكانت بۆ من بكات، بەدەر لەوەی منی راستەقینە چیم و كێم.
ئەگەر وریاش نەبین ئایدۆلۆژیای نەتەوەی دیموكرات لەسۆنگەی رەتكردنەوەی نەتەوایەتی و چارەسەری نەتەوەیی بۆ كێشەی كورد، بەدیهێنانی ئەم ئامانجە بۆ نەتەوە سەردەستەكان ئاسانتر دەكات و وێنەی كورد لای خۆی دەشێوێنێت، بەحوكمی ئەوەی لەچوارجێوەی مەنزوومەیەكی گووتاریی تیكەڵكراوی ئایدۆلۆژی ئاڵۆزدا خۆی دەبینێت و ماف و پێگەی خۆی دیاری دەكات. ئەوەش دەیكات بەشتێك لەناو شتەكاندا نەك تەواەری تێكۆشانی قۆناغی ئەوەی كاتی خۆی نانرابوو ڕزگاری نیشتیمانی.
لە برایەتی گەلانەوە بۆ برایەتی كوردان و نێو ماڵی نەتەوەیی.
ئەگەر هەروەك كورتە ئاماژەیەكمان پێكرد نەتوانریت لەچوارچێوەی گووتاری نەتەوەی دیموكراتدا، بەكردەوە برایەتی گەلان و لەو نێوەندەشدا برایەتی كوردو گەلانی دراوسێی بەدیبێنیت، لەسۆنگەی ناواقیعیبوون و گەورەیی بەربەستەكان و نائامادەیی نەتەوە سەردەستەكان بۆ دەست هەڵگرتن لە ئیمتیازە زۆرو زەبەندەكانیان لەوانەش دەولەت، ئەوا بەئاقاری نێو ماڵی نەتەوەیی كوردیدا، دەتوانێت كێشە خوڵقێن و پەرتكەر بێت، بەحوكمی دەستپێكردن لە ئایدۆلۆژیاو قووڵكردنەوەی جیاوازییەكان بۆ ئاستی خۆ پێناسە كردن وجۆری چارەسەركردن و خۆجیاكردنەوە لەسەر ئاستی زمانی سیاسی و هێماو پێوەرو چەندین شتیتر.
واتە ئەم گوتارە لە كاتێكدا پێی وایە قسەی بۆ مرۆڤایەتی پییەو كێشەی ناهاوسەنگی پەیوەندی نێوان گەلانی ناوجەكەو لەو نێوەندەشدا پەیوەندی ناهاوسەنگی كورد بە دراوسیكانییەوە چارەسەر دەكات، نەك هەر هیچ تەرح و قسەیەكی جددی بۆ قووڵكردنەوەی برایەتی لە نێو هێزو تەوژمە كوردییەكاندا پێ نییە، بەڵكو بەنیمچە بەردەوامی لەرێی خۆ جیاكردنەوەو خود بەسەنتەرو ناوازە بینینەوە، هێندەی سەرچاوەی پەرەوازەیی بووە سەرچاوەی جۆشخواردن و یەكبوون و بەیەكدا چوونی نەتەوەیی نەبووە، لە كاتێكدا مەیدانی تاقیكردنەوە گەورەكە ئێرەیە، بەحوكمی ئەوەی هێزو ئایدۆلۆژیایەك نەتوانێت ئەوەی لەگەڵ ئەوانی دی دەیەوێت بیهێنێتەدی، لەگەڵ هاوبەش و نزیك و نێو ماڵی خۆیدا پیادەی بكات و بەدیبهینێت، چۆن دەتوانێت لەگەڵ ئەوانی تر پێیبگات؟ چونكە لەوكاتەدا جگە لە كێشەی مسداقییەت دووچاری كێشەی نوێنەرایەتی كردنیش دەبێت.
كێشەی لاوازی توانای هەڵگرانی گووتاری نەتەوەی دیموكرات و ئیدارەی خۆسەر لە ناو ماڵە نەتەوەییە كوردییەكەش لەوەدایە، كە بەئاقاری نێوماڵی كوردستانیی، لە خاڵ و ناسنامە كۆكەرەكەوە دەست پێ ناكەن، واتە لە نەتەوەو نەتەوایەتیەوە دەست پێناكەن، لەو خاڵەوە كە پێمان دەڵیت، هەموو ئەوانەی بەحوكمی زمان و كەلتورو مێژوو خاك و هەستی هاوبەش خۆیان بەكورد پێناسە دەكەن، بەدەر لە ناسنامەی دینی و مەزهەبی و ئایدۆلۆژی و سیاسی و كۆمەڵایەتی، نەتەوەیەكی هاوبەش پێكدەهێنن بەناوی كوردو پێویستە بەم سیفەتە خاوەنی هەست و ئامانج و ناسنامەی هاوبەش بن.
كوردستانی بوونیش وەك چوارچێوەیەكی فراوانتری ناسنامەو خۆ پێناسەكردن، دەمانكات بە خودان ناسنامەی هاوبەش لەگەڵ هەموو ئەو نەتەوەو پێكهاتانەی تر كە لە كوردستاندا لەمێژەوە برایانە پێكەوە دەژین. هەر كێشە درووستكردن وگومانكردنێك لەبوونی نەتەوەییانەی كورد بەپێناسەباووجیهانییەكانی نەتەوە، كەبەسرووشتی حاڵ لەگووتاری نەتەوەی دیموكرات ورەتكردنەوەی نەتەوایەتی دەكەوێتەوە، پەیوەندییە كوردی كوردییەكان دووچاری كێشەو هەندێك جاریش تەقینەوە دەكات، وادەكات هاوشێوەی خەواریجەكانی سەرەتای ئیسلام كە لە چۆن لەگەڵ ناموسوڵمانێكدا هەڵیان دەكردو ژیانیان دەپاراست بەڵام موسوڵمانێك وەك ئەوان بیری نەكردایەوە دەیان كوشت، كوردێكی هەڵگری ئەم ئایدۆلۆژیایەش لەگەڵ بەرامبەرێكی نەتەوەیی هەڵبكات بەڵام لەگەڵ كوردێك كە لە رووی ئایدۆلۆژییەوە وەك ئەم نەبێت بەو جۆرە نەبێت، لانی كەم جیاوازییەكانی لەگەڵی بگەیەنێتە ئاستی ناكۆك بوون لەسەر پێناسەی نەتەوەو جۆری چارەسەریی لەدەرەوەی فۆرمە باوە جیهانییەكەوە.
بەكورتی ئەوەی كورد لەئێستادا بەپلەی یەكەم پێویستیەتی برایەتی نێوخۆی ماڵی نەتەوەیی كوردی و كۆكردنەوەی كوردە بە دەوری پرۆژەیەكی هاوبەشدا، كەئەویش پرۆژەی نەتەوایەتیی دیموكراتی كوردییە، خۆ ئەگەر رەگێكی ئیسلامیشی لەسەر ئاستی بەهاو مانادانی زۆرتر بەتێكۆشان و مردن لەو پێناوەدا تێكەڵ بكرێت لەكۆمەڵگەی زۆرینە موسوڵمانی كوردستاندا، بەهێزترو كۆكەرەوەو تۆكمەتر دەبێت .