عیماد ئەحمەد
4 کاتژمێر پێش ئێستا
راچڵەکین-
هەتاو بەرمان بكەوێت
بیرەوەریی گفتوگۆیەكی نێوان مام جەلال و سەرۆك خاتەمی
لە مانگی چواری ساڵی 1998دا، بە سەروكایەتی رەوانشاد مام جەلال، وەفدی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان سەردانی تارانی كرد. ئەو سەردانە لەكاتێكدا بوو كە عیراق لەژێر دەسەڵاتی رژێمی دیكتاتۆریی سەدام حسێندا دەیناڵاند و ئۆپۆزسیۆنی عیراقی هەوڵی هاوبەشی بۆ رووخاندنی ئەو رژێمە دەدا. ئامانجی سەردانەكەش پەرەپێدانی پەیوەندییەكان و مسۆگەركردنی پشتیوانیی و هاوكاریی زیاتر بوو. لەو چوارچێوەیەشدا لە كۆشكی كۆماری لەگەڵ سەرۆككۆماری ئەوكاتەی ئێران، كۆبوونەوەمان هەبوو. كۆبوونەوەكە تایبەت و جیاواز بوو؛ نەك تەنیا بەهۆی گرنگیی سیاسی قسەكانەوە، بەڵكو بەهۆی ئەو فەزا فكری و رۆشنبیرییەوەی كە لەناو كۆبوونەوەكەدا دروست بوو. لە لایەكەوە مام جەلال كە بە بیرۆكەی نیشتمانیی و نەتەوەیی و چەپ و تێڕوانینی فراوانی سیاسی ناسرابوو، لە لایەكی دیكەشەوە ئاغای خاتەمی كە بە بانگەشەی « ریفۆرم» و دیدی چاكسازیی ناوخۆیی ناودار بوو، هەردووكیان لەسەر یەك مەسەلە، بەڵام بە دوو دیدی جیاوازەوە گفتوگۆیان دەكرد.
ئەوەی زیاتر هەستی پێ دەكرا، رێز و بایەخی زۆری سەرۆك خاتەمی بوو بەرامبەر مام جەلال. لە شێوازی قسەكردن و گوێگرتن و وەڵامدانەوەكەیدا ئەو رێزە بە ئاشكرا دەردەكەوت. بۆ ئێمەی بەشداربووی ئەو دیدارە، ئەو فەزایە پاڵنەری هەستكردن بە سەربەرزیی و هێزی مەعنەوی دروست دەكرد؛ هەستێك كە نیشانەی ئەوە بوو چۆن بە رابەرایەتی رەوانشاد مام جەلال و دەربڕینە نەرم و لۆجیكییەكەی، دەنگی كورد لە ئاستی ناوچەیی و نێودەوڵەتییشدا بەبایەخەوە گوێی لێ دەگیرا.
لە ناو ئەو كۆبوونەوەیەدا، بۆ پشتگیریی لە بیرۆكەیەك كە باس دەكرا، سەرۆك خاتەمی حیكایەتێكی فەلسەفی بۆ گێڕاینەوە، وتی: لە یونانی كۆندا فەیلەسوفێك هەبوو بە ناوی «كەلبی»، ئەو پیاوێكی زانا و راستگۆ و نەترس بوو؛ كەسێك كە لە خۆشییە مادییەكانی ژیان دوور كەوتبووەوە و بە ژیانی سادە و سەربەخۆ رازیبوو. كەلبی ناسناوی دیۆجینسی سینوب بوو لە لە ساڵی(412پ-ز) لەدایكبووە و لە ساڵی (323پ-ز) لە ئەسینا كۆچی دوایی كردووە. دەگوترێت كەلبی لە ئەشكەوتێكدا دەژیا و تەنیا جامێكی هەبوو بۆ خواردنەوەی ئاو. رۆژێك دەبینێت سەگێك بە زمان لە جۆگەیەك ئاو دەخواتەوە، ئەو بینینە كاریگەرییەكی قووڵی لەسەر دەكات؛ جامەكەی فڕێدەدات و دەڵێت: «سەگ فێری كردم كە پێویستیم بەوەش نییە!»، لەم رەفتارەوە ناونیشانی «كەلبی»ی وەرگرت. رۆژێك كەلبی لەبەر تیشكی هەتاو دانیشتبوو، ئەلكسەندەری گەورە سەردانی دەكات، پاش ناساندنی خۆی، پێی دەڵێت: «داواكاریت چییە؟ چیت دەوێت بۆت بكەم؟» وەڵامی فەیلوسوفەكە سادە و پڕ واتا دەبێت كاتێك دەڵێت: «تەنیا خۆت لابە، با تیشكی هەتاوەكە بەرم بكەوێت.» ئەم وەڵامە، بە رووكەش سادە دەردەكەوێت، بەڵام لە ناوەڕۆكیدا پەیامێكی قووڵی هەیە، واتە ئەو كەسەی بە ئازادیی ناوخۆی گەیشتووە، پێویستی بە دەسەڵات و سامانی ماددی نییە. هێزی راستەقینە لە سەربەخۆیی و قەناعەت و ئازادیی و نەترسییدا دەبینێت.
ئەو حیكایەتە لە فەزای سیاسیی ئەوكاتدا تەنیا باسێكی مێژوویی نەبوو؛ بەڵكو وەك نموونەیەك بۆ رەوشی ئیستاش پێویستە كە سێبەری گەلەگورگەكان نەمێنێت و تیشكی هەتاومان بەربكەوێت و بە مافی رەوای گەلەكەمان شاد بین. لەم بارودۆخەدا، پەیامی ئەو دانایە دەبێتە پەیامی نەتەوەیەك: «سێبەرەكانتان لابەن، با تیشكی هەتاومان بەربكەوێت.» واتە: ئەگەر بڕیارەكانمان بە دەستی خۆمان بێت، حەزدەكەین چارەنووسمان لە بازنەی بەرژەوەندییەكانی ئەوانیتردا نەبێت و رێگەبدەین هێزی ناوخۆی خۆمان بدرەوشێتەوە.
ئەم پەیامە بانگەشەی دووركەوتنەوە لە جیهان نییە، نە بانگەشەی دوژمنایەتیشە؛ بەڵكو داوای رێزگرتنە لە ماف و هەبوونی نەتەوەیەك. هەروەك كەلبی نەیویست لە ئەسكەندەر شتێكی ماددی وەربگرێت، بەڵكو تەنیا داوای ئەوەی كرد كە رێگە لە تیشكی هەتاو نەگرێت، گەلێكیش كە بە ئاگایی و ویستی خۆی دەژی، تەنیا داوای ئەوە دەكات كە مافەكانی پێناسە بكرێن و رێگریی لە گەشەكردن و بڕیارەكانی نەكرێت.
لە سەروبەندی گۆڕانكارییە خێراكانی ناوچەكە و جیهاندا، كە هاوكێشە سیاسییەكان بە خێرایی دەگۆڕدرێن، ئەم وانە فەلسەفییە هێشتا نوێیە. هێزی راستەقینە تەنیا لە ژمارەی سەرباز و سامانی ئابووریدا نییە؛ بەڵكو لە ویستی ئازادیی و یەكریزیی گەل بۆ گەیشتن بە ئامانج و پاراستنی هەرێمی كوردستانیشدایە. ئەو رۆژە لە كۆشكی كۆماریی تاران، لەنێوان گفتوگۆی سیاسی و بیرۆكە فەلسەفییەكاندا، هەستمان بە ئەو راستییەكرد، ئەگەر ئەمڕۆ خۆمان باوەڕمان بە راستی و دروستی مەسەلەكە و هێزی ناوخۆی خۆمان هەبێت، ئەگەر قەناعەت بە ئازادیی و سەربەخۆیی خۆمان بكەین، شوكور هەتاو هەمیشە هەیە و دڵنیاین بەرماندەكەوێت.