سەردار عەزیز
5 کاتژمێر پێش ئێستا
كوردی لە باشور مێژویەكی درێژی لە گەڵ ئەمریكادا هەیە كە زیاتر لە نیو سەدەیە. بەڵام ئەمە وەها نیە كە دێتە سەر ڕۆژهەڵات. ئەم نەبونی مێژوە كاریگەری زۆرە، وەك نەناسین، نەبونی ئەزمون، ئاڵۆزی زمانی دیپلۆماسی و فێڵ، نەبونی یادەوریی و زۆر خەسڵەتی تر.
بەڵام ئێستا پەیوەندی كورد و ئیدارەی ئەمریكی [ترامپ] دروست دەبێت. هەمیشە ئەمریكا بۆ دروستكردنی پەیوەندی دەبێت سەرەتا كورد یەكبخات. ئەمە لە ڕۆژهەڵاتیش وەهایە. پەرتی كورد یانی نەبونی دیدی هاوبەش، نەبونی بەرنامەی هاوبەش، نەبونی دەزگا، نەبونی پلەبەندی ئەولەویەتەكان و زۆر شتی تر. دەبێت كوردانی ڕۆژهەڵات كاتێك ڕوبەڕوی ئەم دەرفەت و ئالانگارییە دەبنەوە لە هەمانكاتدا، بیر لە هەموو ئەو شتانە بكەنەوە. هەوڵی ئەمریكا بۆ یەكخستن لە پێناوی كورددا نیە، بەڵكو بۆ دروستكردنی كاریگەرییە، ئەوەی لە ئەدەبیاتی سەربازی و دیپلۆماسی ئەمریكیدا بە گرنگترین خەسڵەتی پێكەوەكاركردن دادەنرێت.
ئەمجارە ئەمریكا و ئیسرائیل پێكەوەن، كە ساتەوەختێكی دەگمەنە، چونكە هەمیشە ئەمریكا نەیویستوە هێندە بە زەقی هاوجەنگی ئیسرائیل بێت، چونكە بەرژەندیەكانی فراوان و فرە چەشن ترن. بەڵام سەرباری پێكەوەبونیان دوو ئەجیندای جیاواز لە ئارادایە. ئەمە دەبێت مایەی ئاگایی كوردبێت.
سەرەتا چیرۆكی پەیوەندییەكە چەند سەرەتایەكی هەیە. بۆ ئەوانەی كە چاودێری دۆخەكە دەكەن، ڕونە كە ڕێكەوتنی حیزبەكانی ڕۆژهەڵات، دەرئەنجامی ئاگایی و خواستی خۆیان نەبوە. دیارە بێگومان دەمێكە هەوڵ هەیە، بەڵام بەداخەوە نەریتی كورد خۆی نیە كە بتوانێت لە گەڵ یەكدا ڕێك بكەوێت. ئەمە بەشێكی زۆری پەیوەستە بە كەلتور و عەقڵیەت و نەبونی ئاگایی دەزگایی.
ئەم خاڵە زێدە گرنگە، بە تایبەتی لە داهاتودا، ئەگەر گۆڕانكاری لە ئێران دروست بێت. چوانكە كاتێك زیاتر لە یەك هێز هەیە و نابن بە یەك، ئەوا دەبێت میكانیزمی یەكبون بەرهەم بهێنن، میكانیزمی یەكبون بریتیە لە سازشكردن بۆ یەك و لە خۆگریی (inclusivity) . بۆ نمونە ئەو دوو [ئێستا یەك] هێزەی كە نەهاتنە ناو ڕێكەوتنەكەوە، كێشەكانیان زیاتر شەخسی بوە لەوەی پرسی گەورە بێت. بۆیە ئاڵۆزی پێكەوەبون ئەوەیە كە تەناه پرسە گەورەكان گرنگ نین، بەڵكو پرسە سادەكانیش دەكرێت سەرچاوەی كێشەبن، بە تایبەتی لە كولتوری ئیگۆزاڵدا.
ئەگەر ڕێكەوتنەكە بە سەرەتای پەیوەندییەكە دیاری نەكەین، ئەو رەنگە ڕوداوی دوای ئەوە دزە پێكردنی پەیوەندییە تەلەفونییەكەی نێوان دۆناڵد ترەمپ و عەبدوڵای موهتەدی بێت. هەتا ئێستا بە تەواوی نازانرێت چۆن ئەو پەیوەندییە دزەی كرد. دزە كردن هەمیشە كردەیەكی ئەنقەستی سیاسییە. بە گشتی چەند سەرچاوەیەكی دزەكردن هەیە، یەكەم لە هەرێمی كوردستانەوە، بۆ بەغدا، بۆ ئەكسیوس. دووەم، لە ناو پارتە ڕۆژهەڵاتییەكانەوە بە تایبەت لە كادیرەكانی خوارەوە. سێیەم لە واشنتۆنەوە. چوارهەم ئەگەر هەیە لە ئیسرائیلەوە بێت چونكە باراك ڕاڤید ئیسرائیلییە. شوێنی سەرچاوەی دزەكردنەكە ئەوە دیاری دەكات كە مەبەست لە دزەكردنەكە چیە. كێ و بۆچی كردویەتی. دیارە بڵاوبونەوەی هەواڵەكە لایەنی پۆزەتیف و نێگەتیفیشی هەیە. وەك دەبینین لە ئەنجامو ئەوەدا فشار لە سەر هەرێم زۆر دەبێت لە لایەن ئێران و عێراق و میلیشیاكانەوە. هەروەها بڵاوبەونەوەی هەواڵەك بوەتە مایەی پەرچەكردار لە ناو زۆرێك لە فارسەكاندا، كە دەرخەریی ئەوەیە كە فارس خۆی بە باڵا و خاوەنی ئێران دەزانێت.
جوڵانی كورد یان پەنابردن بۆ كورد، دەكرێت وەك پلانی دووەم یان قۆناغی دووەم ببینرێت. دیارە قۆناغی یەكەم، هێرشی ئاسمانی بوو، كە بە ئامانجی لاوازكردنی ڕژێمە، بەڵام قۆناغی دووەم ڕەنگە ئەگەری دروستكردنی هێزبێت لە سەر ئەرز. پاشان پێكەوە لاوازكردن یان جوڵانی شەقامی ئێرانی.
دەڵێن كورد داوای ناوچەی دژە فڕینی كردوە. بەڵام ئێستا هەست دەكرێت كە جۆرێك لە پاشەكشێ هەیە، یان نكوڵی لە بونی پلانی لەو جۆرە هەیە. هەموو ئەمانە بەشێكن لە تەمتومانی شەڕ. واقیعەكە پێمان دەڵێت ئەمریكا پێویستی بە شەڕكەرە لە سەر ئەرز. ئەمە ڕەنگە كاتێك زیاتر ببێتە بژاردە كە ئاسمان بە تەواوی كۆنترۆڵ دەكرێت.
دیارە كورد لە ئێستادا لە نێوان دوو دۆخ یان جەمسەری پێچەوانەدا دێت و دەچێت: لە لایەك نیگەرانە، لە لایەكی تر بۆنی دەرفەت دەكات. هەندێكیش لە نێوەندا دەڵێن، بژاردەكان ئاسان نین و ئازدی هەڵبژاردن كەمە. لە پشت هەموو ئەمانەوە تیورەیەك هەیە دەڵێت، دۆخی كورد وەها قەتیس بوە تەنها لە ڕێگای سەركێشییەوە، دەتوانێت ڕزگاری بێت.
بە گشتی بۆ ڕزگاربوون دوو تیورەی زاڵ هەن، یەكەم دەڵێت ئەگەر كورد یەك بن ئەوان ڕزگار دەبن، دووەم دەڵێت بەبێ پشتیوانی زلهێزێك هیچ ناكرێت.
ئێستا هەردوو یەكبون و پشتیوانی زلهێز بە جۆرێك لە جۆرەكان لە ئارادایە. بەڵام سەرباری ئەمانە هەموو ئەوەی دەگوزەرێت جۆرێكە لە سەركێشیی.
هەندێك خاڵ لێرەدا گرنگن لە بەرچاو بگیرێت:
یەكەم، ئەمریكای ئەمڕۆ، ئەمریكای جاران نیە. ئەمریكایەكی تەواو تایبەتە. ئەمریكای ئەمڕۆ لە هەموو ساتێك زیاتر لە سەر كەسێك وەستاوە. دیارە هەتا ئەو ڕای باش بێت ئەوا زۆر باشە. بەڵام،
دووەم، ئەم كەسە هەموو ژیانی لە گەمەت كورتخایەن و یاریكردندا بوە. بۆیە سەرباری پێویستی پەیوەندی دەبێت بۆ ئەو ئەگەر كراوە بیت كە سبەینێ ڕەنگە دونیایەكی تر و حەكایەتێكی تر لە ئارادابێت.
سێیەم، ئەم جەنگەی كە دەگوزەرێت هەتا ئێستا نازانڕێت ئامانجی چیە. هەرچەندە زۆر دەربارەی گۆڕینی ڕژێم دەبیستین بەڵام لە هەمانكاتدا گۆڕینی سەركردەكان و گۆڕینی ئاراستە و گۆڕینی بەشێك لە نوخبەی سیاسی هەموو وەك بژاردە لە ئارادان.
چوارهەم، سەرباری پێكەوە كاركردنیان بۆ یەكەم جا، ئەمریكا و ئیسرائیل خاوەن ئەجیندای جیاوازن. ئەمە دەبێت بە ئاگاییەوە وەربگیرێت. بۆ ئیسرائیل گرنگ كەوتنی ڕژێمە، گرنگ داهاتوو نیە. گرنگ نیە ئەگەر ئێران بەرەو شەڕی ناوخۆ یان پشێویی یان تێكدانی ناوچەكە دەڕوات. بەڵام بۆ ئەمریكا هەریەك لەم دەرئەنجامانە كاریگەری زۆری هەیە.
كورد دەبێت چی بكات؟
كورد دەبێت دەست بە یەكبونەوەكەیان بگرن و پتەوی بكەن. دەبێت فێربن كە سازش بۆ یەكتر بكەن، هەتا ناچار نەبن سازش بۆ ئەویتر بكەن. كە دێتە سەر ئەمریكا هەبونی chain of command یان زنجیرەی سەركردایەتی كە یانی بونی سەركردە لە سەرەوە و گەیاندی فەرمانەكان بۆ خوارەوە زۆر گرنگە. ئەمە ئەسێتی سوپای سوریای دیموكرات بوو لە ماوەی دە ساڵی ڕابوردودا. هەبونی توانای بڕیاردان و كارپڕكردن بە بڕیارەكان.
كە دێتە سەر ئاستی سیاسی، ئەوەی گرنگە خواست و خیتاب رون بێت. لە ڕۆژئاڤا یەكێك لە كێشەكان ئەوەبوو كەس نەیدەزانی خواستەكان چین. ئەوەی دەوترێت داوای مافی چارەی خۆ نوسین كراوە. دیارە چارتەرێكی نێودەوڵەتی هەیە كە لە ساڵی ١٩٦٦ دەرچوە لەمبارەوە. بەڵام بە گشتی خواستێكی كراوەیە. بۆیە ناساندنی كورد وەك نەتەوە و مافی بەڕێوەبردنی ژیاری خۆی گرنگە، كە ڕەهەندی ئابوری و سیاسی و كەلتوری و ئیداری و سەربازیشی هەیە.
دیارە ڕون نیە ئێران چی بە سەر دێت. ئەستەمە ئێران ببێت بە دیموكراسیی. لە كولتور و ئاگایی و مێژووی ئەو وڵاتەدا هیچ بنەمایەكی دیموكراسی بونی نیە. ئەگەر تەماشای هەردوو سیستەمی شا و ولایەتی فەقیه بكەیت لەوەدا هاوبەشن كە وەها دەبینن كە مرۆڤ و كۆمەڵگای ئێرانی ناتوانن بەرپرسیارێتی خۆیان بگرنە ئەستۆ، بۆیە هەمیشە پێویستیان بە وەلییەكە. چەمكی وەلی و ئاگایی وەلییانە، ناتوانێت دیموكراسی بەرهەم بهێنێت. حەكایەتی دووەمی ئێران كە نەك هەر ئیسلامییە شیعەكان بەڵكو چەپیش تیادا بەشدارە، ئەو چیرۆكە بێ بنەمایە كە كێشەی ئێران هۆكارەكەی هێزەكانی دەرەوەن، سەرەتای ئەم خورافەیە دەگەڕێتەوە بۆ موسەدق. لە ڕاستیدا بونی موسەدق بە سەرەتا هۆكاری ئەوەیە كە هەردوو چیرۆكی مەزڵومیەت و دەستی دەرەكی پێكەوە گڕێ دەدات. دیارە خودی چەمكی شۆرش لای هەردوو ئیسلامیەكان و چەپەكان بنەماكەی ئەوەیە كە تاوانبارێك هەیە كە بەرپرسە لە خراپەكان ئەگەر لە ناوی بەرین ئەوا بەهەشت بەر قەرار دەبێت. ئەم حەكایەتە هەرگیز خۆی بە هەڵە و خراپ نابینێت.
لە سەروی ئەمانەوە ناسیونالیزمی ئێرانی هەیە، كە ناسیونالیزمێكی ئمیپراتۆری و ئیمپریالیزمانەیە. خەڵكانی ناوچەكە بە شایستەی ژێر دەستەیی دەبینێت. ئەم ناسیونالیزمە كە قانگدراوە بە خورافاتەكانی مێژوی ئێران هێشتا بە ئارییای بون خۆش خەندەیە. بۆیە ڕێگای كورد لە ڕوخانی كۆماری ئیسلامیدا كۆتایی نایەت. ئەمریكاش تاقەتی ئەم حەكایەتانەی نیە. هەبونی مۆدێلێكی وەك باشور ڕەنگە زۆر گونجاوبێت بۆ ڕۆژهەڵات.