ژەنەراڵ مەزڵوم... هیوام وایە هەمیشە سەركەوتوو بیت

نەبەز گۆران

1 کاتژمێر پێش ئێستا

(دەزانم كەمێك دەرەنگتر لەسەر پرسی ڕۆژئاوا نووسیم، دەمەویست هەموو دەنگێك ببیستم، پاشان تەماشای دۆخەكە بكەم، ئینجا سەرنج بدەم).

ڕاستەوخۆ ڕوودەكەمە ژەنەراڵ مەزڵوم و دەڵێم: قوربان... هیچ نیگەران مەبە ئەگەر دەنگێك لەناو گەلی كورددا توند بووبێت، یان توڕەبێت لێت. خۆتدەزانی لەناو هزری هەر كوردێكدا خەونی دەوڵەت بووە بە مەزنترین خەون. كاتێك لە پارچەیەكی كوردستاندا ئەم خەونە ناتوانێت بەدی بێت، ئیتر هەموو نیگەرانی و توڕەییەكان ڕوو لەو سەركردەیە دەكەن، چیرۆكەكەی دەست پێكردووە. تۆ وەك سەركردەیەكی پارچەیەكی كوردستان تەماشا دەكرێیت، بۆیە كاتێك دەچیتە ناوەند و بەرپرسیارییەتییەكی جیاوازتر وەردەگریت، ئیتر گوێت لەو دەنگە توڕە و نیگەرانكەرانە دەبێت، كە نایانەوێت بەوجۆرە تۆ ببینن. بەڵام ئەو ڕێگایەی تۆ، لەم قۆناغەدا ڕێگا دروستكەیە بۆ پاراستنی گەلی كورد لە ڕۆژئاوای كوردستان.

هەموومان دەزانین لە فێرگەیەك پەروەردە كراویت، مێژووی گەلی كوردت خوێندوەتەوە. با باسی مێژووی پارچەكانی تر نەكەین، نمونە لە باشووری كوردستان وەربگرین. ئەو قۆناغەی ئێوەی كوردانی ڕۆژئاوا دەستان پێكرد، لە قۆناغی سەردەمی شێخ مەحمودی ئێمە دەچێت. خۆتدەزانی ئێمە لە باشووری كوردستان، حكومەتێك و شۆڕشێكی گەورەمان شكستی هێناوە بۆ ئەوەی بەرگری لە زمان و كولتوور و خاك و ناسنامەی كورد بكەین. دەستپێكردنەكەی شێخ مەحمود، تەنها بانگی دروستكردنی چوارچێوەیەك نەبوو بۆ كورد، بەڵكو پرسی زمان و ئەدەب و كولتوور و جەژن، بوون بە پرسێكی سیستەم و بوون بە پرسی سیاسی و واتایەكی تریان پێدرا. شێخ مەحمود توانی ئەم پرسانە بباتە ئاستێكی مەزنەوە و بیانكات بە بنەوانێك بۆ داهاتووی نەوەكانی كورد. ئێوە لە ڕۆژئاوای كوردستان، زمان، كولتوور، جەژن كە خوانی گەلە، ناسنامە و خاكتان، جارێكی تر لە پرسێكی ژێردەستەییەوە گۆڕی بۆ پرسی خاوەنداریەتی.

چیرۆكی ئێوە زۆر جیاوازە لە چیرۆكی ئێستای ئێمەی باشووریی. ئێوە لەسەرەتایەكەوە دەستان پێكرد، كە هەموو پرسەكانی گەلی كورد لەو پارچەیەدا كەوتبوونە ناو تاریكییەكی زۆرەوە و خەریكبوو كۆتاییان پێبێت. ڕێك هەمان قۆناغی ئێمەی سەردەمی شێخ. ئێمە پاش ئەو كەوتنەی حكومەت، جارێكی تر شۆڕشی سیاسیی، كولتووری، زمان، فەرهەنگ، بەرگێكی پتەوتری وەرگرت. دەبینین ئەو كاریگەرییە بەردەوام دەبێت تا كۆمارەكەی قازی، پاشان ئەو كۆمارە وەك دەركەوتەیەكی نوێ‌، دەبێت بە دینەمۆیەك جارێكی تر گەلی باشوور هەڵچنێتەوە و شۆڕشێك بەرپا بكات. ئەیلول و شۆڕشی نوێ‌، بە هەموو سەرنجەكانمانەوە لەسەریان، گۆڕینی هزری مرۆڤی كورد بوو، بۆ دونیایەكی فراوانتر. ئەم دوو شۆڕشە ناوەندی ناچاركرد، كێشەی زمان و پەروەردە و كولتوور و جەژنمان نەبێت، كە ئێوە ئەو كێشانەتان هەبوو. ئێمە ناوەند ناچاربوو كێشەی ناسنامەمان نەبێت، ئێوە هەتانە، ئێمە ناوەند ناچاربوو كێشەی بەشێكی خاك و شارەكانمان نەبێت، ئێوە هەتانە. هەموو ئەمانە وا لەمنی كوردی مێژوو خوێن دەكات، قۆناغی ئێستای ئەو پارچەیەی ئێوە بە قۆناغی شێخ مەحمودی باشوور تەماشا بكەم. دەزانم پێشتر لە ڕۆژاوای كوردستان جوڵەیەكی ئەدەبی سیاسیی هەبووە و جوڵەی سیاسیی هەبووە، بەڵام وەك ئێوە نەبوو بە دەستپێكێكی فراوان.

ئێوە گەلێكی بەهێزن، دەستان پێكرد و توانیتان پرسەكەتان بكەنە پرسێكی مەزن و دونیای لێ بە ئاگا بێت. ئەو قۆناغەی پێویست بوو شەڕ بكەن، كردتان، هەموومان جوامێری ئێوەمان بینی. ئەو هەموو ساڵە لەناو شەڕدابوون، ماندووبوون، خوێنتان بەخشی بۆ كوردبوونەكەتان. ئێستا چوونەتە قۆناغێكی ترەوە، ئەو پیاوەی بە ماتۆڕێكی ئەمریكی هێنرا بۆ شام، ناچارە ئەو شتانە بكات نەك بە بڕوای هزری خۆی. هەمیشە ئەوە بزانن هیچكات دوژمنانی كورد، عەرەب و تورك و فارس، جێگای متمانە نین، بەڵام خۆتان باش تێگەیشتوون ئەم قۆناغە دەبێت كورد لەگەڵ ناوەندا بژیت، بێگومان ئەوەی ئەمڕۆ توركەكان دەیكەن، لە هوشیارییانەوە نییە، لە قبوڵكردنیانەوە نییە، بەڵكو لە ناچاریانەوەیە و دەزانن پرسی كورد، پرسێكی نەبڕاوەیە و باوكەكەیان_ئەمریكا_ دەیەوێت لەم قۆناغەدا لەناو چوارچێوەی ناوەندا ئەم پرسە بمێنێتەوە. بۆ داهاتووی ئێرانیش هەمان چیرۆك دێتە بەردەم شۆڕشگێڕەكانی ڕۆژهەڵاتی كوردستان ئەو نەزمە دەبنین. ئەمە واتای ئەوە نییە، كورد دەستبەرداری خەونی دەوڵەت بێت، نەوە دوای نەوە ئەو خەونە دەمێنێت، بۆ ئەم قۆناغەش ڕێگاكەی باشوور بۆ ناوەند، ڕێگاكەی ڕۆژئاوا بۆ ناوەند، ڕێگاكەی باكوور بۆ ناوەند، ئەو ڕێگایەیە پرسی كورد لە شەڕەوە دەباتە سەر خوانێكی تر، بزانین بەرهەمی ئەو دوو پارچەیە لەو خوانە چیی دەبێت.

تەماشا بكەن، ئێمە لە باشوور سەركردەكانمان بە هەموو سەرنج و ڕەخنەیەك لەسەر بەڕێوبردنەكەیان هەمانە، توانیان لەناو دەستووردا شوێنی كوردیان كردەوە، ئێستا لەوە گەڕێ هەرێمەكەمان توشی _پیسخۆری_ بووە و بوەتە دەردێكی كوشتندەی سیستەمەكە، بەڵام وەك كورد ماڵێكمان هەیە كورد خاوەنداریەتی دەكات و بووە بە پاڵشتییەك بۆ پارچەكانی تر.

بیری خۆتانی بخەنەوە ئەوكاتەی سەركردەكانی باشوور دەچوون بۆ ناوەند هەمان توڕەیی و هەمان نیگەرانی هەبوو، بەڵام ئەوان بەرگەی توڕەیی و نیگەرانیەكانیان گرت و چوارچێوەیەكی بچكۆلەیان بۆ كورد بەدەست هێنا. بێگومان بۆ تۆش و هاوڕێكانت هەمان چیرۆك دێتەوە پێش. لە دەستووری داهاتووی سووریادا مافەكانی كورد، ئەو شەڕەیە پێویستە هەموو كوردێك لەگەڵتاندا بێت تاكوو بەدەستی بهێنن. خۆشبەختانە زمان و خوێندن، جەژن و هێزی شارە كوردییەكان، كولتوور و فەرهەنگ، تا ئاستێك بە فەرمان خراونەتە ناو جێبەجێ‌ كردنەوە، بەڵام بۆ چەسپاندنیان لە دەستووردا تووشی ماندوویەتی زۆر دەبن. 

دەزانم خەمی ڕۆژئاوای كوردستان دەخۆیت و گەلێك چاوەڕێی هەوڵەكانی تۆ و هاوڕێكانتە، دەزانم گەلێك زمان و كولتوورەكەی گەشەی كرد، چارەنووسیشی گەشە دەكات. لە ڕۆژئاوای كوردستان زمان و كولتوورەكە و ئارامی بۆ گەلەكەت بەدەست بهێنە، داهاتووشی بەدەست دەهێنیت. ئێمەی باشووری، حكومەتی شێخ مەحمود، شۆڕشی ئەیلول، ئەنفال، هەڵەبجە، هەزاران شەهیدی سەنگەر، وێرانكردنی گوندەكانمان نەیتوانی وامان لێبكات دەست لە چیرۆكەكەمان هەڵگرین. ئێوەش سەر بە هەمان گەلن، جێگای متمانەن، چاوەڕێی چیرۆكی داهاتووتان دەكەین. وەك كوردێك ئومێدم پێتە و گومانم نییە پرسی كورد لە ڕۆژئاوا لەسەرشانی ئێوەیە، بۆیە زۆر بە بڕواوە دەڵێم، متمانەم بە خۆت و هاوڕێكانت هەیە، دەزانم مرۆڤی شۆڕشگێڕ هەندێكجار ناچار دەبێت شتانێك لە پێناو گەلەكەیدا بكات، گەر بۆ گەلەكەی نەبێت هەرگیز ئامادەنییە بیكات. چیرۆكی سەركردەكانی باشوور و ڕۆیشت بۆلای كورد كوژێك، هەمان ئەو چیرۆكەی ئێوەیە. بەڵام لە خۆت بپرسە سەركردەكانی باشوور چیان بەدەست هێنا بۆ هەرێمێك لەناو چوارچێوەی ناوەندا، جەنابیشت كە دەچیتە شام، گەلێك چاوەڕێیە بزانێت چی بەدەست دەهێنیت.